Brussels Live · Commissievergadering ITRE 2026-11-10 Automatisch getranscribeerd en vertaald uit het originele geluid. Fouten zijn mogelijk. Machinevertaling. Het origineel is leidend. Onafhankelijke dienst, niet verbonden aan het Europees Parlement of de Europese Commissie. Bron: © Europese Unie. AI-generated: Transcripts, translations and summaries on this site are generated automatically by AI: speech recognition (Soniox), machine translation and summaries (Mistral AI). Not edited by humans before publication. EU AI Act, Article 50. [09:31:23] Speaker 1 [EN] Goedemorgen, collega’s. Neemt u alstublieft plaats; het is 9.30 uur en we kunnen op tijd beginnen. Dus, welkom iedereen. We kunnen beginnen met de agenda: we hebben vandaag een zeer levendige commissievergadering, dus we moeten ook rekening houden met de tijd. Het eerste punt is de vaststelling van de agenda. Indien er geen opmerkingen zijn, kan de agenda worden vastgesteld. Dus we gaan meteen door naar punt 2. Allereerst een mededeling: zoals gebruikelijk wordt de vergadering van vandaag live gestreamd. De tolkdienst is beschikbaar in 23 talen. Nu gaan we verder met de uitwisseling van standpunten met Matschild Wurthofer, adjunct-directeur-generaal van de Directoraat-Generaal Energie. Europees Commissie over de gecombineerde delegatiehandeling van de Commissie betreffende de vaststelling van een gemeenschappelijk EU-beoordelingssysteem voor datacenters. En ik zou graag mevrouw Matschild Wurthofer willen verwelkomen. Ik hoop dat ik de achternaam goed uitspreek. Dus, adjunct-directeur-generaal, zoals ik al zei, tot deze uitwisseling van standpunten. Hartelijk dank. Voor het aannemen van onze uitnodiging. De Commissie heeft op 21 september 2026 een gemeenschappelijk beoordelingssysteem voor datacentra voorgesteld, dat tot doel heeft het energie- en watergebruik van datacentra transparanter te maken in de vorm van een gedelegeerde handeling. Dat wordt momenteel door het Parlement onderzocht. De deadline voor het aannemen van een bezwaar tegen deze gedelegeerde handeling is tijdens de plenaire zitting van januari 2027. Nu hebben we 40 minuten voor deze uitwisseling van standpunten. Na de openingswoord van onze gast beginnen we met de eerste ronde van coördinatoren of hun vertegenwoordigers twee minuten, twee minuten elk, en daarna vervolgen we met sprekers uit de zaal; sprekers uit de zaal krijgen één minuut elk. Ik nodig alle leden die het woord willen voeren uit om hun naamplaatjes verticaal in de houder te plaatsen. Indien de tijd het toelaat, zal ik leden die een vervolgvraag willen stellen daartoe de gelegenheid geven. Dus geef dat dan even aan. Ik wilde iedereen eraan herinneren, inclusief onze gast, maar we hebben aan het begin van de dag, heel aan het begin van de dag, dus houdt u zich alstublieft aan de toegewezen tijd. En nu nodig ik mevrouw Wurthofer uit het woord te voeren voor 10 minuten voor haar [09:34:19] Speaker 1 [EN] opening statements. Ik geef nu het woord aan u. [09:34:23] Speaker 2 [EN] Dank u, mevrouw Voorzitter, mevrouw Donna San. Beste leden van het Europees Parlement, het is een het is een genoegen hier te zijn. Heel erg bedankt voor de uitnodiging om hier te komen en het zogenaamde pakket voor energie-efficiëntie van datacenters te presenteren, dat de Commissie heeft aangenomen op 21 september, en in in het bijzonder de gedelegeerde verordening die een gemeenschappelijk EU-ratingsysteem voor datacenters invoert. Mijn doel vandaag is niet om de voor- en nadelen van datacenters te bespreken vanuit de DGNR-commissie, maar het gaat echt om energie en de duurzaamheid van datacenters. criteria voor datacenters, maar we zien ook veel voordelen in digitalisering en de transformatie van ons schone energiesysteem, en AI biedt ook in de energiesector tal van kansen. Denk bijvoorbeeld aan slimme netten, flexibiliteit aan de vraagzijde, bidirectionele het bidirectioneel laden van elektrische voertuigen of het eenvoudig verschuiven van het verbruik naar goedkopere uren. Digitalisering en AI in de energiesector gaan hand in hand met betaalbaarheid, concurrentievermogen, leveringszekerheid en decarbonisatie. Toch zijn er ook uitdagingen, naast alle voordelen die we zien. Ten eerste gaat het om energieverbruik. We weten dat volgens recente schattingen datacenters goed zijn voor ongeveer 2,5 tot 3 procent van onze totale elektriciteitsvraag in de EU. Dat verschilt per EU-lidstaat. Zo bedraagt het energieverbruik in Ierland tot wel 20 procent van de totale elektriciteitsvraag in het land. In andere landen ligt dat ruim onder de 3 procent. We hebben een paar hubs, een paar steden waar de meeste datacenters zijn gevestigd. gevestigd, maar natuurlijk is het scenario ook afkomstig van het Internationaal Energieagentschap (IEA) is dat datacenters zullen groeien, ook na 2030, en dat het energieverbruik daardoor eveneens zal toenemen. De tweede uitdaging is dat datacentra netcongestie kunnen veroorzaken in gebieden waar datacentra zich bevinden. datacenters zich vaak clusteren. Ze kunnen de energienetwerken en watervoorraden onder druk zetten, en ook is er een risico dat nieuwe datacenters de energieprijzen kunnen opdrijven en dat is, zoals ik al zei, onze nummer één doelstelling: kijken naar betaalbaarheid en energieprijzen. Daarom vinden wij dat digitale groei en hoge duurzame normen hand in hand moeten gaan. [09:37:26] Speaker 2 [EN] en de meeste datacenters die de komende 20 jaar operationeel zullen zijn, zullen in de komende jaren worden ontworpen en gebouwd. En daarom is het nu belangrijk om actie te ondernemen. En daarom hebben wij in september actie ondernomen. We hadden het voorstel voor de Cloud- en AI-ontwikkelingswet, de CADA, die als doel heeft het aantal datacenters tegen 2035 te verdrievoudigen om aan de behoeften te voldoen. Maar zoals ik al zei, zijn we vastberaden dat datacenters in de EU duurzaam zijn. door transparantie en de beste beschikbare technologieën te bevorderen en ervoor te zorgen dat datacenters bijdragen aan de schone energietransitie. Wij hebben een strategische routekaart voor digitalisering in de energiesector gepubliceerd, enige tijd geleden, en actie nummer één is om te kijken naar de duurzame integratie van data in het systeem. We hebben gekozen voor een praktische en coöperatieve aanpak. We willen oplossingen en best practices uit heel Europa identificeren. En dan brengen we ze samen als een reeks van vrijwillige toezeggingen. In die zin bereiden wij, in nauwe samenwerking met de autoriteiten van de lidstaten, datacentra-exploitanten, netbeheerders en alle energiebelanghebbenden, een EU-model voor dripartij-overeenkomsten over de integratie van datacentra voor. We hopen tegen het einde van het jaar klaar te zijn. En dan gaat het om een vrijwillig model dat in de lidstaten kan worden getest. regio’s aangepast aan nationale omstandigheden en vertaald in lokale overeenkomsten die zijn ondertekend door regionale en lokale partners. Het is dus een blauwdruk voor de integratie van datacenters. Maar we zullen stap voor stap gaan. Dus in 2024 hebben we de Europese databank over datacenters en een rapportagesysteem om op dat moment informatie en kernprestatie-indicatoren over de duurzaamheid van datacenters te verzamelen. Zoals ik al zei, hebben we dit jaar in september het pakket voor energie-efficiëntie van datacenters aangenomen, dat een verslag aan het Europees Parlement en de Raad bevat en de gedelegeerde verordening die een gemeenschappelijk EU-waarderingsschema voor datacenters vaststelt. Dat vult het rapporteringsschema aan. En als derde element hebben wij een openbare raadpleging gelanceerd voor mogelijke minimumnormen voor prestaties. [09:40:09] Speaker 2 [EN] voor datacenters in de EU. En dat zou gelden voor nieuwe of gerenoveerde datacenters. De open raadpleging loopt tot en met 12 december. Dus nodigen we alle belanghebbenden uit om deel te nemen. Dus de volgende stap, als stakeholders dat willen, zou een minimumnorm voor energieprestatie voor MEPs zijn. Maar vandaag bespreken we de gedelegeerde verordening die feitelijk ons pakket van september is en de gedelegeerde verordening is in feite een label dat automatisch zal worden gegenereerd voor alle datacentra die rapporteren aan de database. Zo ziet dat label eruit of ziet het er zo uit. Voor datacenters betekent dit dat datacentrumbeheerders en de publieke administratie geen extra lasten hebben, omdat het automatisch voor alle datacenters in de database zal gebeuren. Alle labels zullen openbaar beschikbaar zijn als onderdeel van het bestaande dashboard. Het hoofddoel is het vergroten van de transparantie over het energiegebruik van datacentra. en om beter beleid te informeren en zeker om duurzamere aanbesteding van digitale activa en diensten te ondersteunen. Het kan dan een vergelijking mogelijk maken tussen datacenters in een regio en nieuwe ontwerpen of passende efficiëntie-interventies stimuleren. De oorsprong ligt in de EED, de Richtlijn energie-efficiëntie. Maar het dekt volgens ons drie belangrijke dimensies van de duurzaamheid van datacenters. U ziet aan de rechterkant de power usage effectiveness, dus energie-efficiëntie. De water use effectiveness, wat even belangrijk is omdat datacenters water ze gebruiken veel water. En de inkoop van laagemissie-energiebronnen, wat u links ziet: inkoop van energie uit hernieuwbare bronnen, kernenergie en andere. Dus dit zijn de kernpunten van het label: het moet zo eenvoudig mogelijk zijn, dat hebben we geleerd van andere productlabels, maar het biedt wel meer transparantie daarvoor. En daarmee zou ik mijn eerste tussenkomst willen afsluiten. Hartelijk dank voor het luisteren. Wij vinden dat dit een belangrijke stap is voor transparantie en duurzaamheid, zoals ik aan het begin al zei. Natuurlijk dekt het hele gebied van datacenters veel meer aspecten, maar in de energiesector is dit waar we naar kijken en waar we de voordelen van willen zien. [09:42:57] Speaker 2 [EN] uitdagingen. Hartelijk dank. [09:42:59] Speaker 1 [EN] Dank u voor uw duidelijke uitleg en nu geef ik het woord aan de EVP, aan mevrouw Aura Salla. [09:43:10] Aura Salla (PPE) [EN] Dank u, voorzitter. [09:43:11] Speaker 1 [EN] Ja, alstublieft. [09:43:12] Speaker 2 [EN] En allereerst bedankt, adjunct-directeur-generaal, een algemene opmerking: we moeten stoppen met het faciliteren van datacenters voor Amerikaanse en Chinese bedrijven, we moeten onze elektriciteit en natuurlijke hulpbronnen reserveren voor onze eigen Europese bedrijven en we moeten zo snel en zo breed mogelijk beginnen te kiezen voor Europese cloud. Er is geen twijfel dat we datacenters nodig hebben, dat is essentieel voor de AI-ontwikkeling in Europa, maar we moeten ervoor zorgen dat we ze mogelijk maken voor Europese gebruikers met duidelijke regels. De regels moeten eerlijk en technologieneutraal zijn, de labels moeten duidelijke en betrouwbare informatie bieden zodat bedrijven, overheidsinstanties en burgers de daadwerkelijke milieubelasting van datacenters kunnen begrijpen en vergelijken. Ik wil de constructieve samenwerking tussen het Parlement en de Commissie erkennen: veel van de zorgen die we in de lente van 2026 hebben geuit, zijn verwerkt in het aangenomen delegatiehandvest, en dat verwelkomen we natuurlijk. Toch zou ik graag een vraag willen stellen over hoe we duurzaamheid meten en communiceren. Er is een belangrijk verschil tussen wat een datacenter klaar is om te doen en wat het daadwerkelijk levert. Ik begrijp de noodzaak van een eenvoudig beoordelingssysteem en dat operators niet moeten worden gestraft voor omstandigheden buiten hun controle, zoals het ontbreken van een stadsverwarmingsnetwerk, maar we moeten er ook voor zorgen dat partijen die echte milieuvriendelijke voordelen leveren, de juiste erkenning krijgen. Ik heb drie vragen: ten eerste waarom richt het beoordelingsschema zich op technische paraatheid in plaats van op het meten van de daadwerkelijke hoeveelheid hergebruikte afvalwarmte en geleverde netwerkflexibiliteitsdiensten? Ten tweede hoe zal de Commissie ervoor zorgen dat deze openbaar beschikbare labels duidelijk onderscheid maken tussen technische paraatheid en daadwerkelijke prestaties, zodat bedrijven, overheden en het bredere publiek geïnformeerde vergelijkingen kunnen maken? En ten derde, zal de Commissie zich ertoe verbinden deze hiaten aan te pakken bij de evaluatie in 2028, zodat het beoordelingsschema beter weerspiegelt wat datacenters daadwerkelijk leveren, rekening houdend met omstandigheden buiten de controle van operators? Ik geloof dat dit [09:45:29] Speaker 2 [EN] maak het beoordelingsschema betekenisvoller, stimuleer echte duurzaamheid en ondersteun investeringen in de datacenterinfrastructuur van Europa. Dank u. [09:45:39] Speaker 1 [EN] Dank u en nu voor SND, de heer Niels Fuglsang. [09:45:46] Speaker 3 [EN] Heel erg bedankt, voorzitter, en bedankt Mechthild voor het presenteren van dit voorstel voor een label. Ik denk dat het een goede stap is en inderdaad, zoals u net zei, komt het voort uit de Energie-efficiëntierichtlijn. U was er vanochtend bij tijdens de onderhandelingen toen we dit aannamen, toen ik namens het Parlement onderhandelde. Dus ik denk dat dit echt nuttig is om ervoor te zorgen dat we meer duurzame datacenters hebben. Ik moet zeggen dat ik het grotendeels eens ben met de woorden van mijn collega van de EPP: we moeten de capaciteit reserveren voor Europese datacenters. Ik zie niet in waarom we al onze energie en water zouden verspillen aan datacenters van Microsoft of Apple of Google en andere grote Amerikaanse techbedrijven. maar tegelijkertijd hebben we natuurlijk wel data centers nodig, want we moeten onafhankelijk zijn: we kunnen al onze data niet opslaan in buitenlandse data centers, we hebben eigen capaciteit nodig in de Europese Unie. En dus denk ik dat deze labeling ons zal helpen om duurzame Europese data centers te hebben. Ik heb twee vragen. De eerste gaat over restwarmte. De label geeft alleen aan of een data center klaar is om restwarmte te gebruiken; het kwantificeert niet hoeveel restwarmte een data center daadwerkelijk hergebruikt. Dus, wat zijn uw gedachten hierover? Ik denk dat dit verbeterd kan worden. En ik weet dat er elke drie jaar een herziening plaatsvindt, een kans om het label te hervormen. Is dit iets waar u op gaat letten? Ik denk dat u erop moet letten hoe we het label kunnen verbeteren, met name de restwarmte, want we weten dat data centers vandaag de dag restwarmte kunnen leveren die gelijkstaat aan de vraag van 4 miljoen Europese huishoudens. In Denemarken hebben we veel stadsverwarming, maar slechts vier van onze 54 datacenters gebruiken de restwarmte, dus ik denk dat dat verbeterd kan worden. De andere vraag die ik u zou willen stellen gaat over flexibiliteit: u heeft ook in het label een vraag opgenomen over de vraag of datacenters flexibel kunnen zijn [09:48:07] Speaker 3 [EN] zo vermindert u de vraag naar elektriciteit en piekuren, maar u meet niet of dat in de praktijk ook daadwerkelijk dat potentieel benut. Zou dat dus iets kunnen zijn waar u over na zou kunnen denken, weet u, door na te denken over hoe we het label de komende jaren kunnen verbeteren? Dank u. [09:48:24] Speaker 1 [EN] Dank u namens de ECR, Diego Solier. Okay, ik ga in het Spaans spreken, sorry. Dank u wel. Dank u wel, zoals ik als eerste spreker van deze zaak. De waarheid is dat deze initiatief me een goed initiatief lijkt, maar ik zou graag eerst een paar overwegingen willen delen. Ten eerste: houdt deze initiatief rekening met de verschillende soorten datacenters? Ik bedoel, een colocation-datacenter is niet hetzelfde als een cloud-datacenter of een datacenter voor kunstmatige intelligentie. Het zijn verschillende soorten datacenters met uiteenlopende energie- en koelbehoeften. Ten tweede: wat mijn collega van de delegatie van Sandi zei, lijkt me een uitstekend idee, mits een datacenter zich in de buurt bevindt van gebieden waar de gegenereerde warmte kan worden benut door bijvoorbeeld civiele zones. Dat lijkt me perfect, maar soms helpt de natuurkunde niet mee. Deze datacenters staan op locaties of in regio’s die niet in de buurt van stedelijke centra liggen, waardoor die warmte nooit een stedelijk centrum kan bereiken om ervan te profiteren. Dus, uiteraard alleen als dat datacenter dicht bij een stedelijk gebied staat en het een meerwaarde kan bieden, moet dat ook gebeuren. aan de samenleving door daar te worden gevestigd. Wat ik ook wilde zeggen, het is een reflectie en bijna een vraag: houdt deze classificatie rekening met de geografische zone? Het is niet hetzelfde of een datacenter in een regio in Spanje of Zuid-Europa staat als in Noord-Europa. Waarom? Omdat de koelsystemen in Zuid-Europa meer energie verbruiken en anders zijn dan in Noord-Europa. Waarom Ierland bijvoorbeeld een groot datacenter-hub is? Dat komt door de weersomstandigheden, naast andere factoren. Het is belangrijk om die differentiatie in ogenschouw te nemen of rekening te houden met de geografische locatie waar datacenters zullen worden gevestigd. Ik zou ook graag – en ik wil afsluiten, want mijn spreektijd loopt ten einde – willen vragen aan DG [09:50:51] Speaker 1 [EN] Ener werkt samen met DG Connect aan dit soort regelgeving, want het is belangrijk dat er in de commissie die communicatie is en dat deze voorstel op geen enkele manier afbreuk doet aan wat er momenteel in de cloudgebiedsontwikkeling wordt gedaan via de acceleratiezones. We geloven dat dit een zeer krachtig mechanisme is om de ontwikkeling van datacenters te stimuleren en we zouden niet willen dat deze regelgeving op de een of andere manier wordt beïnvloed door deze goede optie van DG Ener. Dank u wel, Diego. [09:51:35] Speaker 1 [FR] Nu namens Renew, de heer Christophe Grudler. [09:51:39] Christophe Grudler (Renew) [FR] Dank u, mevrouw Voorzitter, ik zal in het Frans spreken. Dank u, mevrouw adjunct-directeur-generaal, voor uw presentatie. Ik wil heel duidelijk de evolutie in deze eindversie van de Alliantiewet lovend benoemen; ze gaan echt in de goede richting. We hebben een lange weg afgelegd, als ik dat mag zeggen, want in de eerste versie die u rondstuurde, was kernenergie simpelweg uitgesloten, wat enigszins paradoxaal was op een moment dat Ursula von der Leyen zelf, op de Wereldtentoonstelling voor Kernenergie bij Parijs, had gezegd dat ze een strategische fout had gemaakt door overal kernenergie te blokkeren en dat ze dat nu begreep, en slechts enkele dagen later verscheen er een nieuwe versie. versie van het gedelegeerde besluit waarin kernenergie in feite volledig verboden was. Dus een datacenter dat op kernenergie draait, had geen erkenning, terwijl een datacenter op aardgas met een klein windenergiecontract ernaast wel werd erkend en gewaardeerd. Dit was echt een strategische fout, een klimaat- en industrieel nonsens. Samen met verschillende collega’s uit verschillende fracties hebben we de Voorzitter en de DGNR gewaarschuwd, en de tekst die vandaag wordt gepresenteerd is een belangrijke stap voorwaarts en een overwinning voor deze crosspartijdige mobilisatie. Het is een strategische kwestie, want Europa wil binnen zeven jaar de capaciteit van haar datacentra verdrievoudigen; zonder overvloedige, gedecarboniseerde en controleerbare energie is er geen Europese digitale soevereiniteit of kunstmatige intelligentie. Ik heb daarom twee zeer korte vragen. Ten eerste: kunt u garanderen dat het gebruik van kernenergie vanaf de zomer van 2027 in dit label kan worden opgenomen met dezelfde zichtbaarheid als hernieuwbare energiebronnen? En ten tweede, de additionaliteitsregel zoals die in de eerste versie was vastgelegd, leidde tot serieuze zorgen. Kunt u bevestigen dat de tienjaarregel bestaande productiecapaciteiten niet zal benadelen, met name kerncentrales en dammen? waterkrachtcentrales die tientallen jaren geleden zijn gebouwd en nog steeds gedecarboniseerde elektriciteit produceren [09:54:00] Christophe Grudler (Renew) [FR] zullen de installaties echt onder dit label gewaardeerd kunnen worden? Dank u. Dank u. [09:54:10] Speaker 1 [EN] En nu gaan we verder met de Groenen, mevrouw Utah Paulus. [09:54:16] Jutta Paulus (Verts/ALE) [EN] Heel erg bedankt, voorzitter, en bedankt Mechteld dat je er bent. Ik was ook bij Niels in dezelfde ruimte toen we onderhandelden. de EED natuurlijk en ik moet zeggen dat ik het heel geruststellend vind dat het Parlement zich zo verenigd toont over de noodzaak om de afhankelijkheid van buitenlandse operators te beëindigen en ook om kostbare ruimte en netcapaciteit voor Europese operators te reserveren. Ik heb een vraag, en dat is in feite de allereerste vraag, over de rapportage, want we weten dat ongeveer 30% van de operators de rapportage heeft ingediend die ze verplicht waren, dus mijn vraag is: welke gevolgen zal de Commissie daaraan verbinden? Hoe zorgen we ervoor dat we de overige 70 % ertoe verleiden om daadwerkelijk hun gegevens te verstrekken? Ik vind dat de naam ‘data center efficiency package’, inclusief kernenergie, een soort oxymoron is, want kernenergie is natuurlijk nooit efficiënt – dat is thermodynamica. Dat weet u, meneer de Zou Grudler dat willen veranderen, maar helaas kunnen natuurkundige wetten niet worden veranderd. Maar mijn vraag is eerder: hoe zouden kerncertificaten van bestaande centrales, zoals Katamam, u weet wel, alle centrales die al in bedrijf zijn, hoe zouden die certificaten dan eigenlijk de transitie helpen? Want er hoeft niets veranderd te worden, er hoeft geen nieuwe capaciteit te worden gebouwd, dus voor mij is het niet echt duidelijk wat de zin is achter dat label ‘afvalwarmte gereed’ – ik heb dezelfde indruk als mevrouw Salah en de heer Fuglesang en de heer Sollier, het hele punt is dat de exploitant een locatie moet kiezen waar de warmte kan worden gebruikt in plaats van eerst een locatie te kiezen en dan te zeggen: ach, hier is geen gebruik voor mijn warmte. Maar ik ben het wel eens met uw vraag hoe de differentiatie tussen bijvoorbeeld hyperscalers en co-locators zou moeten worden gemaakt. Denkt de Commissie na over een typegerelateerde benchmark hiervoor of wat zijn de ideeën? Dank u. [09:56:25] Speaker 1 [EN] Dank u wel, en nu voor de fractie van de Linkse Herr Per Clausen. [09:56:30] Per Clausen (The Left) [EN] Heel erg bedankt, ik zal in het Deens spreken. [09:56:34] Per Clausen (The Left) [DA] Ik wil allereerst de adjunct-directeur bedanken dat ze vandaag aanwezig is, zodat we dit belangrijke gesprek kunnen voeren. Het is waar dat de EU grotendeels geen transparante duurzaamheidsbeoordelingen heeft die onderling vergelijkbaar zijn tussen de lidstaten. Dit is een overzicht dat we al veel eerder hadden moeten hebben, voordat grote Amerikaanse datacentra onze landen begonnen te overspoelen. Ik ben er ook van overtuigd dat we dringend gemeenschappelijke minimumnormen nodig hebben. zoals de zaken er nu voor staan, betalen EU-burgers de prijs voor Amerikaanse techoligarchen die onze gedeelde hulpbronnen uitbuiten. Burgers zien hoe luidruchtige datacentra plotseling opduiken naast hun huizen, die voorheen in schilderachtige omgevingen lagen maar nu ineens in een industriële zone met geluidsoverlast in Finland staan. We hebben gezien hoe slecht het kan aflopen toen Google illegaal 250.000 bomen omhakte en kostbare bossen en biodiversiteit vernietigde, maar ook Europa zelf de waterleverancier waarschuwt dat datacenters een negatieve impact kunnen hebben op waterbronnen, en we hebben ook gezien hoe de arbeidsomstandigheden in een aantal van deze datacenters, zowel tijdens de bouw als daarna tijdens de exploitatie, diepgaand problematisch zijn en de groene transitie bedreigen. Er is geen twijfel over dat we een overzicht moeten hebben van de gevolgen van datacenters in de EU, maar we hebben simpelweg ook beperkingen nodig op hun overmatige uitbuiting van onze grondstoffen. En hoewel de Commissie van plan is om medio 2027 minimale normen voor te stellen, is het nog steeds want veel Amerikaanse datacentra zouden Europa voor die tijd kunnen bereiken en de gevolgen zouden onbeheersbaar kunnen worden, dus mijn vraag is in essentie wat de Commissie in de tussentijd van plan is te doen om de milieuen klimaatgevolgen van de nieuwe datacentra tegen te gaan, en is het niet juist nu dat een tijdelijke stopzetting als model zou kunnen dienen om ervoor te zorgen dat we in de toekomst daadwerkelijk Europese datacentra hebben – datacentra die Europees eigendom zijn en onder Europees toezicht staan. [09:58:37] Speaker 1 [EN] Dank u wel, nu is de beurt van de collega voorbij en nu geef ik het woord weer aan de commissie voor uw antwoorden. [09:58:48] Speaker 3 [EN] Dus allereerst heel erg bedankt en ik zie inderdaad dat het Parlement veel steun heeft voor onze initiatief om datacenters vanuit een duurzaam ET-perspectief te bekijken en daar zeker energie-efficiëntie, water-efficiëntie en schone energie in op te nemen. dus op die manier denk ik dat we inderdaad op de goede weg zijn en heel erg bedankt voor jullie steun. Nu kom ik terug op de vragen. Afvalwarmte is natuurlijk een zeer belangrijk element en we moeten er zoveel mogelijk van gebruiken waar dat beschikbaar is. Afvalwarmte maakt zeker deel uit van ons energiebeleid, maar het label zal alleen informatie verschaffen over datacenters die bereid zijn afvalwarmte aan te bieden aan een potentiële afnemer. Het daadwerkelijke gebruik of hergebruik van afvalwarmte is niet meegenomen om datacenters die niet over die mogelijkheid beschikken niet te benadelen. Het is zo simpel als dat. In sommige soms heb je die mogelijkheid, dan verwelkomen we dat natuurlijk van harte, maar we moeten het datacenter niet als zodanig benadelen wanneer er geen mogelijkheid is voor restwarmte of andere bronnen. Daarom hebben we, als ik het zo mag zeggen, een neutrale benadering gekozen: wat er ter plekke beschikbaar is, zetten we op het label, als het er niet is, dan niet. Helaas ligt dat niet aan het datacenter, natuurlijk is onze algemene energiebenadering om zoveel mogelijk restwarmte te benutten, dat is ook in onze voorstellen voor de EU en anderen, maar dat mag niet worden bestraft. Dat was een beetje de vraag die ik kreeg. En een ander aspect hier is dat ik heb gezegd dat we met alle belanghebbenden – lidstaten, datacentra, aanbieders – zullen werken aan een soort tripartitecontract en dat we tegen het einde van het jaar modellen en best practices zullen hebben. Die zullen dan worden opgenomen in de evaluatie die we voor 2028 plannen, die al deel uitmaakt van ons voorstel. Dus als we in de komende twee jaar meer bewijs hebben dat dit op de een of andere manier mogelijk is, zijn we daar zeer blij mee. Dat was de derde vraag van de parlementariër om dat in de evaluatie op te nemen en het eventueel te verbeteren wat we doen. En ik denk dat Niels, jij heel goed bent begonnen met de basis, namelijk de richtlijn energie-efficiëntie, die zoals [10:01:39] Speaker 3 [EN] rapporteur, u hebt nu het woord; anderen, u hebt onderhandeld en daarom is het startpunt ook om tot de heer Krügler was energie-efficiëntie, het maakt deel uit van onze verplichting op het gebied van energie-efficiëntie; dat was de drijvende kracht. Wij zijn technologie-neutraal. Wij wilden energie-efficiëntie, maar door ons werk in de afgelopen twee jaar met de rapporten en de database waren wij ons bewust dat water een kwestie is, zoals u weet. Daarom hebben wij water opgenomen, maar ook kernenergie als technologie-neutrale optie, naast hernieuwbare energiebronnen en kernenergie. schone energiebronnen, dit maakt nu deel uit van onze labelclassificatie. Er was geen enkele bedoeling om het te baseren op energie-efficiëntie en we zijn begonnen met hernieuwbare energie, maar we zijn erg blij dat we alle laagkoolstofenergiebronnen kunnen opnemen. Zoals u duidelijk kunt zien, beginnen we met hernieuwbare energie en kernenergie. Er is ook een categorie voor niet-gespecificeerde bronnen voorlopig. Misschien zullen we over twee jaar specifieker zijn, maar er moet ook een balans worden gevonden tussen duidelijkheid en leesbaarheid en het niet te veel belasten. Het is duidelijk dat de basis het energie-efficiëntiebesluit is, maar we zijn geëvolueerd en dat werd, voor zover ik begreep, ook door het Parlement verwelkomd: deze drie hoofdduurzaamheidscriteria, namelijk de schone energiebronnen, die hier worden gedekt. Ik denk dat restwarmte flexibiliteit dekt, flexibiliteit is natuurlijk een beetje hetzelfde. Natuurlijk willen we dat datacenters zoveel mogelijk bijdragen aan vraaggestuurde flexibiliteit, maar we willen diegenen die dat niet kunnen ook niet benadelen. Dat is misschien ook iets waar we over twee jaar dieper op ingaan wanneer we het label evalueren. Ik denk dat we meer flexibiliteit willen, het is zeker ook een belangrijk beleidsdoel dat we in de energiesector nastreven en het is een beetje dezelfde redenering met restwarmte: we willen het, maar we willen datacenters die nog niet de mogelijkheid hebben niet benadelen. Daarna kregen we een vraag van de Spaanse MEP over waar we staan met betrekking tot locatie en klimaatvariaties en hun impact op energie- en waterverbruik. Ons belangrijkste doel is de transparantie te vergroten, dus het datacenter wordt beoordeeld op basis van objectieve criteria. [10:04:12] Speaker 3 [EN] over energie- en waterverbruik en schone energiebronnen lijkt ons de meest voor de hand liggende aanpak en die verschillende beoordelingen mogelijk maakt en vergelijkingen toelaat. Maar we willen eraan toevoegen dat we in het label ook de verplichting of een bijbehorend document hebben, dat deel uitmaakt van onze gedelegeerde handeling, om uitleg en een methodologie voor de beoordeling te verstrekken. potentieel effect van klimaat op energie- en waterverbruik, dat PUE en WUE wordt genoemd, zodat iedereen gegevenscentra in Europa met elkaar kan vergelijken. Er is dus deze mogelijkheid en deze verplichting in het bijbehorende document om ook te beoordelen waar de locatie is en wat het mogelijke effect van klimaat op energie- en waterverbruik is, wat bijvoorbeeld anders kan zijn in Spanje en Finland, in Polen of in andere landen. Er is dus een koppeling met de locatie via deze methode, denk ik. Ik heb geantwoord aan de heer Krügler over kernenergie, merci beaucoup, en we zullen niet wijken op de vraag van de leeftijd van activa en de garanties. de oorsprongen en de PPAs moeten betrekking hebben op productie-eenheden die in bedrijf zijn genomen of die een ingrijpende renovatie hebben ondergaan waardoor hun operationele levensduur niet meer dan 10 jaar voor het verslagjaar is verlengd, dat maakt ook deel uit van de reactie aan de heer Krügler Krügler tot Jutta Paulus, heel erg bedankt. Ik denk dat ik daar al een beetje op heb geantwoord: de oorsprong en ook de rapportageplicht maken deel uit van de markttoezicht van de lidstaten. De lidstaten moeten dus optreden. Het is een marktinstrument, dus we willen de lidstaten echt via de markttoezichtinstanties tot actie aanzetten. Ik denk dat de andere elementen die aan bod zijn gekomen, zoals arbeidsomstandigheden, belangrijk zijn, maar dit label gaat vooral over duurzaamheid. Zoals ik aan het begin al zei, zijn er andere criteria voor de locatie van datacenters, maar dit label richt zich op de energiebronnen en de arbeidsomstandigheden natuurlijk. van het grotere plaatje en het is onze voorstel voor het label is onderdeel van dit CADA van dit cloud- en AI-pakket dat wij als Commissie hebben gepresenteerd, dat wat breder gaat over datasoevereiniteit en andere aspecten, maar misschien heb ik de vraag niet volledig beantwoord. Ja, de vraag ging eerder over wat meneer [10:07:04] Speaker 3 [EN] Sawyer heeft al gezegd dat co-locatie anders is dan een hyperscaler, vroegen ze. Voor een volgende ronde dus, hebt u uw antwoorden afgerond? Ja, goed, bedankt voor de antwoorden. We gaan over naar een volgende ronde van sprekers. Slechts één minuut voor de EVP, daarna de S&D, meneer. Nico Gonzalez Casares Dank u wel, sorry, sorry, collega. Ik keek niet, sorry. Dus eerst de collega Salla, alstublieft. Dank u wel, maar het is niet de beurt die u net zei, toch? Een andere ronde, toch? Ja. ja, ja. Senatoren hebben twee rondes. Beide zijn vervolgvragen. Oh ja, gewoon voor een vervolgvraag, ja, gewoon een vervolgvraag. vraag, goed, oké, dus nog één punt: de Commissie heeft inderdaad aangegeven dat dit classificatiesysteem ook toekomstige wetgeving kan informeren, zoals u net noemde, bijvoorbeeld de Cloud- en AI-verordening. Dat maakt het bijzonder. belangrijk dat we vanaf het begin de juiste indicaties krijgen de nieuwe factor voor laagemissie-energie erkent zowel hernieuwbare als kernenergie wat een welkome ontwikkeling is kan de Commissie bevestigen dat toekomstige vereisten ook alle laagemissie-elektriciteitsbronnen zullen erkennen, waaronder kernenergie vooral te vertrouwen op hernieuwbare energiebronnen alleen als indicatoren en, wat belangrijk is, hoe zal de Commissie ervoor zorgen dat deze labels niet automatisch bindende vereisten worden zonder een passende impactbeoordeling en parlementaire toetsing? Dank u. Ik zal in het Spaans spreken. Ik wilde de vraag van de heer Salas van de PP benadrukken. Ik vind het belangrijk om te erkennen wat hij heeft gezegd over koolstofarme energie, want zoals we weten is de energiemix van elk land in de Europese Unie verschillend. Er zijn landen die momenteel geen kernenergie hebben en afhankelijk zijn van andere energiebronnen. die verschillen zijn er wel of niet als groen worden beschouwd, dus het is belangrijk om die erkenning van low carbon energy te hebben en daarnaast wilde ik nog iets zeggen over de groenen en niet alleen vanwege de opmerkingen van de heer 80. % van de dataload en datadiensten in Europa liggen natuurlijk in handen van de [10:09:56] Speaker 3 [EN] buitenlandse hyperscalers, wat elk van hen voorstelt, is om te verbeteren en ons te distantiëren van die afhankelijkheid waar we momenteel mee te maken hebben, maar met gezond verstand kunnen we niet van de ene op de andere dag van waar we nu staan naar waar we willen zijn – dat moeten we stap voor stap doen, met gezond verstand en goede praktijken. Daarom zie ik een moratorium als een beetje problematisch, want de technologie wacht niet. Als we nu meteen de ontwikkeling van datacenters stopzetten, dan... Mij lijkt het dat we weer een technologie-race gaan verliezen, dank u wel. Okay, ik had niet door dat er een vervolgronde was, maar aangezien die er is, zou ik willen vragen: kan een datacenter dat ’s nachts gebruikmaakt van elektriciteit uit steenkool of gas nog steeds een groen label krijgen? Voor zover ik het heb gelezen, is deze label gebaseerd op garanties van oorsprong en op power purchase agreements. die het mogelijk maken dat datacenters kunnen aantonen dat zij voldoende hernieuwbare elektriciteit hebben gekocht om hun jaarlijkse verbruik te dekken, maar dit weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de daadwerkelijke bron van de elektriciteit die zij op het moment van gebruik consumeren. Hoe zal de Commissie voorkomen dat het duurzaamheidslabel een greenwashing-oefening wordt, waarbij de labelverleners het label toekennen, terwijl Datacenters kunnen op papier groen lijken, terwijl ze in de praktijk nog steeds zwaar leunen op fossiele brandstoffen. Dank u, Paul. Ja, dank u wel, meneer de voorzitter. Ik heb niet om een moratorium gevraagd – dat was de linkse fractie – maar misschien was ik niet duidelijk genoeg. Mijn vraag was: we hebben verschillende soorten datacenters, zoals de heer Zoals Sawyer heeft gezegd hebben we de co-locators, we hebben de hyperscalers, we hebben de AI-trainingsfaciliteiten en al deze datacenters of deze soorten datacenters hebben verschillende kenmerken, dus ik denk deze vraag is trouwens ook van mij: heeft de Commissie al nagedacht over het invoeren van een benchmarkingsysteem dat verband houdt met het type datacenter? Dat zou namelijk wel zinvol zijn, want je kunt niet echt [10:12:14] Speaker 3 [EN] vergelijk ze een beetje alsof we dat hebben in de ecodesignverordening: we maken onderscheid tussen kleine auto's en grote auto's, want een grote auto gebruikt natuurlijk altijd meer energie dan een kleine auto. Dus dat zou eigenlijk mijn vraag zijn: wat is uit uw uitleg waarom ik het niet helemaal heb begrepen? Luistert u? Ik heb nog steeds niet begrepen waarom een datacenter-exploitant geen invloed heeft op het gebruik van afvalwarmte omdat hij een locatie kan kiezen waar afvalwarmte kan worden benut, namelijk binnen zijn mogelijkheden en ik ben het zeker helemaal eens met mijn collega’s dat we echt moeten streven naar data centers die Europees eigendom zijn en Europees worden beheerd, want we zijn ervan afhankelijk en we zien wat de VS kan doen binnen een paar dagen, oké? Dus de laatste, ja, de afsluiting alstublieft, bedankt en ik zal nog steeds in het Deens spreken, twee. Vraag één is: als we geen eisen stellen dat de overtollige warmte van datacentra moet worden hergebruikt, hoe voorkomen we dan dat datacentra systematisch op locaties worden geplaatst waar men kan verwijzen naar de onmogelijkheid om overtollige warmte te hergebruiken? Want dat vind ik een belangrijk punt, want als datacentra op dergelijke locaties worden geplaatst, dan dreigt er een enorme verspilling van energie. en dat kan nauwelijks onze wensen op het gebied van energie-efficiëntie zijn, en de andere vraag is: als men geen moratorium wil, hoe wil men dan voorkomen dat er in de komende jaren een groot aantal door Amerikanen bezitte datacentra wordt opgericht die geen rekening houden met energie-efficiëntie? Dat is immers de situatie waarin we ons bevinden. Gaat u nu het woord geven? U heeft 40 seconden om de volgende vraag te beantwoorden. Hartelijk dank. Ik denk dat ik al zei dat dit voorstel deel uitmaakt van CADA en ik zie dat er rapporteurs of mede-rapporteurs van CADA zijn. Dus ik richt me op de energiesfeer. De locatie van een datacenter heeft zeker verschillende criteria: één daarvan is afvalwarmte, maar er kunnen ook andere zijn. Daarom hebben we gekozen voor een label. We kunnen het niet bestraffen, het is een pluspunt. inderdaad, maar sommige lidstaten of datacenterproviders zouden ervoor kunnen kiezen om elders heen te gaan [10:14:57] Speaker 3 [EN] de netwerkverbinding is er ook een belangrijke factor of de arbeidskracht bedoel ik er zijn veel criteria voor de locatie wat we hebben gedaan bij de Commissie we hadden er al één en we zullen nog andere rondetafelgesprekken organiseren waar we het digitale, als ik zo mag zeggen, en de energiesector samenbrengen, dus de transmissiesysteembeheerders, de datacentrumaanbieders, de bedrijven en zo voort, en natuurlijk de lidstaten, zodat de locatiecriteria met elkaar bespreken voordat ze een locatie kiezen en weten dat afvalwarmte bijvoorbeeld een belangrijk criterium is, maar meer dan dat beslissen we niet waar het datacentrum komt, maar we weerspiegelen dat in het label. Ik denk dat dat een punt is over de verschillende soorten gegevens – dat klopt, verschillende soorten. datacenters staat er op het label onder onze Europese vlag datacenterexploitant en het type datacenter met x x x x x daar komt het type te staan en dat hebben we besloten en we kunnen geen verschillende labels maken voor verschillende typen datacenters maar het is transparant wat voor soort datacenter het is en u noemde er een paar dus dat wordt weerspiegeld in het label zodat mensen de transparantie kunnen zien waar het is er was ook een vraag ja over de toekomstige energievoorziening daar is voor nu zoals ik eerder zei hernieuwbare energie en kernenergie genoemd er staat ook niet gespecificeerd wat dat kan zijn elk andere bron als we kijken naar de evaluatie over twee jaar moeten we dat herzien en misschien wat specifieker of anders doen, dat zullen we doen in het verslag en de evaluatie, maar voor nu is dit de eenvoudigste manier. En dat heeft ook betrekking op de vraag van Niels: het gaat niet om de inspanningen om energie te winnen, maar om de daadwerkelijke energiemix. Het datacenter, de GOPPAs zoals u terecht opmerkte en vroeg, gaat echt om de inspanning van het datacenter om schone energie te leveren en te verwerven. Het gaat niet om de energiemix die de basis vormt voor die energiebronlabeling. Die is gebaseerd op GO's en PPAs, wat we in het algemeen doen om duidelijkheid en transparantie te bieden. Ik denk dat ik de meeste vragen heb beantwoord, dus heel erg bedankt. We zijn er echt veel aan het doen. [10:17:36] Speaker 3 [EN] kijken we uit naar uw reactie en ja, we hebben er veel, oké oké sorry nee alsjeblieft, een collega heeft gevraagd om het woord te nemen, dus meneer Nico Gonzalez Casares, eerst een vraag van orde alstublieft, loop mijn minuut niet af dit is een zeer belangrijk debat het staat bovenaan de agenda en u ziet dit is een van de grootste commissies van dit Parlement en slechts enkele mannenleden zijn hier aanwezig. Waarom? Als we 80% van de debattijd besteden aan rondes en rondes van coördinatoren, kunnen de andere leden niet spreken en zijn ze er niet. Dus moeten we hierover nadenken: dit is een debat voor onszelf, niets te maken met mededogen, maar dit is de realiteit. Vandaag is het dinsdagochtend, het hoogtepunt van de drukte in het Parlement, en dit is de realiteit. Wij willen dit soort debatten niet. Wij moeten ons afvragen wat er werkelijk gebeurt met deze tweede ronde na ronde na ronde, waarbij andere leden niet de kans krijgen om te spreken. Ziet u, bij de EPP is er één of twee leden aanwezig, de grootste groep van de camera. Ik geef hen geen verwijten, maar het is omdat andere leden niet kunnen spreken. Het is duidelijk dat we een bredere discussie nodig hebben over de uitrol van datacenters in Europa. Datacenters moeten allereerst soevereiniteit bieden. Dat gaan we niet bereiken met deze label. Dit label is niet het doel, maar we hebben soevereiniteit nodig zodat niemand ons de dienstverlening van onze datacenters kan afnemen. Wij leveren de energie, het water, het grondgebied en anderen kunnen ons op elk moment uitschakelen. Dat moeten we voorkomen. Maar dit is niet de juiste plek voor deze discussie. Aan de andere kant is duurzaamheid wat deze label beoogde en die wordt overtroffen door het debat, geloof me. het is een goedbedoelde exercitie, maar die is volledig achterhaald. Waarom? Omdat het ons geen reëel inzicht geeft in de werkelijke impact. Met dit label kunnen we niet eens het totale stroomverbruik van een datacenter in megawatt, de waterconsumptie in liters of de hoeveelheid hernieuwbare megawattuur achterhalen. Ook kunnen we niet achterhalen welke CO₂-uitstoot elke datacenter veroorzaakt. Het is dus volledig [10:19:59] Speaker 3 [EN] overwonnen en we moeten verder, vind ik. Ik geloof dat de Commissie hier een kans heeft met de minimumstandaarden, de minimumprestatiestandaarden, de wetgevende voorstel. De Commissie denkt of is van mening dat het nu het moment is om Europese bindende doelstellingen vast te leggen, zodat er echt soevereiniteit en duurzaamheid komt. Sorry, mevrouw de Voorzitter. Dank u wel, collega. En nu voor een nieuwe heer/mevrouw Katri Kurmuni. Dank u, voorzitter. Tijdens deze discussie heb ik gemerkt dat er enorme overschrijdingen zijn die wij min of meer op dezelfde manier zien, en er is geen twijfel dat wij nieuwe technologieën en datacenters zouden steunen. Maar waar de meerderheid van ons zich zorgen over maakt, is dat nu vooral de Amerikanen en Chinezen aan de leiding staan en dat wij veel van onze energie, energienetwerken en waterbronnen aan hen zullen geven. En wanneer de Europeanen hopelijk op een gegeven moment op deze markten verschijnen, hebben wij niets meer te bieden. Tenminste, ik en, ik neem aan ook mijn collega’s, hebben veel feedback ontvangen van burgers, en met name maken zij zich zorgen over artikel 5, paragraaf 5, over hetzelfde thema dat de vorige spreker noemde: dat deze statistieken niet zichtbaar zijn, dat veel consumptiecijfers verborgen blijven onder bedrijfsgeheimen. Dus waarom heeft u artikel 5, paragraaf 5, op deze manier herzien en niet op een openbare manier, waar alles openbaar zou moeten zijn bij openbare kwesties? Dank u wel, mevrouw Sophie Erickson. [10:22:34] Speaker 3 [EN] dus wanneer brengt u bindende eisen naar voren om ervoor te zorgen dat datacenters verantwoordelijkheid nemen voor hun groeiende elektriciteitsvraag? We hebben hier een duidelijk antwoord nodig. De techgiganten breiden zich snel uit, huishoudens zouden niet de rekening moeten betalen omdat beleidsmakers te laat handelen. En ik wil ook zeggen dat we een datacenter niet duurzaam kunnen noemen als de mensen die het bouwen, zonder basisrechten werken en soms onder bijna slavenachtige omstandigheden. Dank u wel, dank u wel. En tot slot, mevrouw Benedetta Scuderi. Dank u, voorzitter. Ik dank de commissie voor dit belangrijke debat over datacenters. Als ik naar het label kijk, lijkt het mij een beetje inconsistent om te spreken over een label voor duurzaamheid als juist de commissie – zoals we hebben gezegd, zoals veel collega’s hebben gezegd – heeft gezegd dat de gegevens over datacenters onder geheimhouding vallen. Dus lokale gemeenschappen en overheden weten alleen dat er sprake is van energie-efficiëntie zonder te weten hoeveel energie wordt gebruikt, hoeveel water wordt verbruikt en wat de werkelijke impact is voor die gemeenschap. Ik denk dat hier duidelijkheid over moet komen. Een andere kwestie is hoe dit label alle gemeenten, steden en regio’s die betrouwbare informatie nodig hebben om beslissingen te nemen over welke datacenters ze wel of niet moeten goedkeuren, gaat informeren. En tot slot lijkt het mij dat we een beetje achterlopen. Nu een label introduceren terwijl er duizenden en duizenden verzoeken van datacenters – vooral Amerikaanse – binnenkomen, en geen duidelijke regels stellen, en zeggen dat de klasse G in Europa niet mag en de klasse F in Europa niet mag, terwijl we duurzame Europese datacenters nodig hebben met duidelijke regels en een label. Dat lijkt mij een zeer trage stap, terwijl de big tech juist versnelt. Dank u wel, collega, voor uw antwoord. Neemt u alstublieft de tijd, het is belangrijk om een kort antwoord te geven. Alstublieft, ik zal kort zijn. Dank u wel. Allereerst, zoals ik aan het begin al zei, handelen we nu omdat we [10:24:54] Speaker 3 [EN] hebben gemiddeld 2,5 tot 3% van onze elektriciteit in de EU aan data centers besteed, en dit zal zeker na 2030 groeien. Daarom handelen we nu met dit label, ons plan en de huidige open raadpleging gaat over de volgende stap: de minimumeisen voor energieprestaties. Ik denk dat Casaras hiernaar verwees. We moedigen iedereen aan om te reageren op die stakeholderconsultatie, die loopt tot 12 december. Vervolgens willen we begin volgend jaar, in de eerste helft, een voorstel doen voor minimumeisen voor energieprestaties voor data centers. We horen al dat er veel belangstelling voor is, dus we zijn klaar om de volgende stap te zetten en een voorstel daartoe te doen. Maar vandaag gaat het om het gedelegeerde besluit over het label, dat een eerste stap is. Maar zoals ik zei, we zijn er klaar voor. We werken eraan, de openbare raadpleging loopt, we zullen alle reacties analyseren en volgend jaar een voorstel doen. En zoals we zien, zijn de komende jaren natuurlijk van groot belang, omdat naar schatting het aantal data centers zal toenemen. Het is dus echt belangrijk dat we nu actie ondernemen. We verwijzen naar artikel vijf, paragraaf vijf, dat gaat over de gegevens, dus het is zoals ik zei allemaal gebaseerd op de Richtlijn energie-efficiëntie, die we allemaal kennen. Die richtlijn verplicht de Commissie om geaggregeerde gegevens te publiceren en wij maken die informatie op twee manieren beschikbaar: via een openbaar dashboard waar we samengevatte gegevens delen zodra ze klaar zijn, en ten tweede delen we gegevens via jaarverslagen die een gedetailleerde analyse bieden van de gerapporteerde cijfers. Voor zover het van de kant van de Commissie mogelijk is, zullen wij de gegevens geaggregeerd publiceren. Daarna beslissen de lidstaten welke specifieke gegevens hun datacentra moeten publiceren. Het is dus een compromis: de lidstaten beslissen hierover, maar wij controleren namens de Commissie of de lidstaten de regels correct hebben toegepast. Als dat niet het geval is, treden wij op. Er bestaat dus een verplichting op basis van de Richtlijn energie-efficiëntie om gegevens te publiceren. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor het beslissen welke specifieke gegevens moeten worden gepubliceerd, maar wij controleren of dat gebeurt. [10:27:21] Speaker 3 [EN] controleren of de regels worden toegepast en het label zelf zal al transparantie vergroten over de duurzaamheid van individuele datacenters en dat is, zoals ik al zei, de eerste stap en het doel van dit voorstel bedankt bedankt bedankt dat u hier bent voor uw antwoord het was een zeer interessant onderwerp en zeer gevoelig, vandaar dat we zo’n levendige discussie hebben dus ik stel voor dat we doorgaan naar punt vier en ik verontschuldig me bij collega Stancanelli voor de vertraging en we hebben vijf minuten voor de missie naar India van 21 tot 25 september 2026 ik geef het woord aan Rafael Stancanelli als hoofd van de delegatie voor een kort verslag over de missie alstublieft scuseer mij, voorzitter, geachte collega’s, en met grote vreugde spreek ik vandaag om verslag uit te brengen over de resultaten van de missie van onze commissie naar New Delhi, die plaatsvond van 21 tot 25 september en die ik de eer had te leiden allereerst wil ik alle collega’s van de verschillende politieke groepen bedanken die aan de missie hebben deelgenomen en hebben bijgedragen aan een constructieve en diepgaande dialoog met onze Indiase gesprekspartners een oprechte dank gaat ook uit naar het secretariaat en de ITRE-commissie, naar de ambtenaren en tolken, alsook naar de delegatie van de Europese Unie in New Delhi voor de uitstekende organisatie en de waardevolle ondersteuning gedurende de hele reis de missie bood ons de gelegenheid om belangrijke vertegenwoordigers van de Indiase instellingen te ontmoeten, waaronder de ministers verantwoordelijk voor wetenschap en technologie, zware industrie en energie, alsook de belangrijkste wetenschappelijke adviseur van de regering bovendien hadden we een directe dialoog met vertegenwoordigers van de Telecom Regulatory Authority of India, het Indian Institute of Technology, de federatie van Europese ondernemingen in India en Airbus uit deze ontmoetingen is één gegeven naar voren gekomen dat ik bijzonder significant vind: India kijkt met interesse naar de Europese Unie het gaat om een markt die zich in een sterke expansie bevindt en waar al ongeveer 6000 Europese ondernemingen actief zijn, wat een aanzienlijke economische aanwezigheid vormt [10:29:49] Speaker 3 [EN] belangrijk dat getuigt van het potentieel van onze betrekkingen en de vooruitzichten op verdere samenwerking, ook in het licht van het vrijhandelsakkoord dat momenteel wordt geformaliseerd met betrekking tot energie en de beveiliging van de bevoorrading. We hebben de prioriteiten van het Indiase energiebeleid en de mogelijke gebieden voor samenwerking met de Europese Unie verdiept. Uit de discussie is één les duidelijk naar voren gekomen: diversificatie van de energiebronnen is onmisbaar en de energietransitie kan niet zonder drie fundamentele elementen, namelijk economische duurzaamheid, beveiliging van de bevoorrading en concurrentievermogen. In dit verband moet technologische neutraliteit een onmisbaar beginsel vormen. Daarnaast hebben we gesproken over waterstof, een sector waarin India met grote ambitie investeert. Dit is een thema dat bij de Indiase industriële partners nog steeds zorgen oproept. Met de minister van zware industrie en staal hebben we ook de vooruitzichten van elektrische mobiliteit, batterijen, recycling en de toegang tot kritieke grondstoffen besproken. De samenwerking met India, ook in het licht van het afgesloten handelsakkoord, biedt beide partijen een kans om daadwerkelijk voordelen te behalen. Hiervoor zal deze samenwerking echter moeten berusten op wederkerigheid, gelijke behandeling en bescherming van de productiecapaciteiten van beide partijen. Een ander belangrijk discussieonderwerp betrof onderzoek, innovatie en strategische technologieën. Er is een aanzienlijk samenwerkingspotentieel naar voren gekomen op gebieden als quantumtechnologie, supercomputing, halfgeleiders, kunstmatige intelligentie, biotechnologie en ruimtevaart. Bijzonder interessant was ook de discussie over de Indiase benadering van kunstmatige intelligentie: een strategie die innovatie centraal stelt, een geleidelijke risicobeoordeling voorziet en waar mogelijk gebruikmaakt van bestaande regelgevingskaders, zonder overmatige preventieve beperkingen. Ik denk dat ook Europa deze benadering met aandacht zou moeten bekijken. [10:32:07] Speaker 3 [EN] de Federatie van Europese Bedrijven in India en Airbus hebben ons in staat gesteld de kansen op de Indiase markt en de groeiperspectieven van de luchtvaartsector verder te verkennen, ook met betrekking tot de ontwikkeling en het gebruik van duurzame brandstoffen. De missie heeft bevestigd dat de samenwerkingsmogelijkheden tussen de Europese Unie en India concreet en significant zijn. Om deze kansen te benutten, is het echter noodzakelijk dat de Europese Unie op lange termijn een duidelijke en pragmatische industriële visie en strategie kan formuleren. Dank voor uw aandacht. Dank u wel, Raffaele. Nu neem ik het woord, Gonzalez Casares. Dank u. Ik denk dat de missie een goede missie was. Dank aan de organisatie van het secretariaat en de groepen. Het is duidelijk dat Europa en India – en India en Europa – kansen zullen hebben en dat die kansen wederzijds zullen zijn. En dat kan belangrijk zijn. We moeten de Indiase autoriteiten ook bedanken voor hun goede bereidwilligheid. Ik denk dat er talloze kansen zijn in verschillende technologische en industriële sectoren, met name op het gebied van energie. Maar we hebben ook enkele barrières gezien, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit van auto’s. Ik denk dat er zeer protectionistische barrières bestaan die betrekking hebben op de mogelijkheid om toegang te krijgen tot die markt. Op het gebied van energie hebben we echter gezien dat er meer aandacht is voor klimaatdiplomatie en handel dan voor de CIBAM. De Indiase autoriteiten maken zich zorgen en zij zijn een emissiehandelssysteem aan het opzetten dat vergelijkbaar is met ons ETS, maar dan in eerste instantie iets soepeler. Wat ons opvalt, is dat ze een koolstofmarkt creëren voor de industrieën die uitstoten, maar niet voor hun energiebronnen. Dat doet ons vermoeden dat dit emissiehandelssysteem simpelweg is opgezet om tegen de CIBAM te werken, en niet als een echt doel om de afspraken van Parijs – met name artikel 6.3 en de koolstofmarkten – na te komen en de uitstoot te verminderen. Dank u. [10:34:28] Speaker 3 [EN] Dank u wel. Ik ben zeer geïnteresseerd in uw standpunt. We sluiten dit punt af en gaan over naar punt vijf: de missie naar Slovenië in Ljubljana van 21 tot 22 september 2026. Voor dit punt hebben we vijf minuten gereserveerd. Ik geef nu het woord aan Jens Geier van de S&D, als hoofd van de delegatie, voor een kort verslag over de missie. Dank u, voorzitter. Dank u. Beste collega’s, van 21 tot 22 september heeft de commissie een missie uitgevoerd naar Ljubljana om het ACER, het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulatoren, te bezoeken. ACER is opgericht in 2012 om de samenwerking tussen nationale regulatoren op unieniveau te coördineren. Het ondersteunt de ontwikkeling van EU-brede netwerk- en marktregels, bevordert concurrentie en marktintegratie en houdt toezicht op marktmisbruik. De afgelopen jaren zijn de taken van ACER gegroeid met de energietransitie. Het Europees Parlement heeft ACER altijd sterk gesteund, waardoor deze missie een uitstekende gelegenheid bood om uit te wisselen over het huidige wetgevende werk en om van dichtbij te zien hoe ACER de verdere integratie van de energiemarkt bevordert en haar toezichts- en onderzoeksmandaat uitvoert. Tijdens het bezoek gaf het agentschap ons een update over de stand van zaken van de integratie van de energiemarkt en over recente ontwikkelingen die de werking ervan verbeteren. De voordelen van marktintegratie, zoals een grotere veerkracht en sociaaleconomische welvaart, zijn vandaag al zichtbaar. Toch blijven er uitdagingen bestaan. Verdere implementatie van EU-brede en regionale projecten is cruciaal om het volledige potentieel van marktintegratie te benutten, de efficiëntie en prestaties van elektriciteitsmarkten te verbeteren en gedeelde doelstellingen zoals betaalbare energie, duurzaamheidsdoelen en bevoorradingszekerheid te ondersteunen. Een belangrijk doel van de missie was om onze huidige en komende wetgevende werkzaamheden te informeren. Hiertoe hebben we waardevolle uitwisselingen gehad over het netwerkpakket, het voorstel voor netwerkkosten, het aankomende energiesicherheidspakket. Ook bespraken we het toezicht op de fase-out van Russisch gas en het toezicht van ACER op waterstof. Tot slot kregen we een update over de stand van zaken met betrekking tot de opdrachtomschrijving van ACER. [10:37:05] Speaker 3 [EN] twee implementatie van het EU-kader om grootschalige marktmanipulatie op te sporen en te ontmoedigen, en de herziening van 2024 heeft niet alleen de reikwijdte van de regeling verbreed, maar heeft ook ASA onderzoeksbevoegdheden en grensoverschrijdende gevallen verleend. Deze bevoegdheden stellen ASA in staat relevante feiten vast te stellen met betrekking tot mogelijke schendingen van de opdracht en de handhavingsactiviteiten van nationale toezichthouders effectief te ondersteunen. Concluderend toonde het bezoek aan dat de rol van ASA groeit en dat de agentschap centraal staat in een geïntegreerde, transparante en betrouwbare energiemarkt. Ik geloof dat dit Huis ASA moet blijven steunen, ook met de middelen die het nodig heeft om zijn mandaat uit te voeren. Tot slot zou ik ASA willen bedanken voor de inzichtelijke presentaties en uitwisselingen en het secretariaat van de ETA voor de uitstekende organisatie, dank u wel, dank u zeer. En nu gaan we verder met – ja – de missie naar Enisa in Athene, Griekenland, van 21 tot 23 september 2026. Oh. Sorry, collega, we hebben vijf minuten voor dit agendapunt. Ik geef het woord aan Marketa Gregorova van de Groenen als hoofd van de delegatie voor een korte verslaglegging. Dank u wel, voorzitter, en beste collega’s. De commissie heeft een missie uitgevoerd naar Athene van 21 tot 23 september 2026, zoals u al heeft genoemd, en we hebben ons gericht op de cyberbeveiligingsactiviteiten van de Unie en het werk van het Europees Agentschap voor cyberbeveiliging, Enisa. De missie was afgestemd op ons ITRA-werk aan zowel de herziening van de CSA2 als de NIS2, waarvoor ik toevallig rapporteur ben. Voordat ik inga op onze bevindingen, zou ik het ITRA-secretariaat graag willen bedanken voor de uitstekende organisatie van de missie. Tijdens de vruchtbare discussies die we hebben gevoerd, hebben we gekeken naar Enisa’s mandaat en haar bijdrage aan de uitvoering van het EU-kader voor cyberbeveiliging. Het was voor de delegatie duidelijk dat Enisa expertise levert, richtlijnen ontwikkelt en cruciale samenwerking tussen lidstaten, EU-instellingen en natuurlijk de bredere cyberbeveiligingsgemeenschap ondersteunt. [10:39:40] Speaker 3 [EN] heeft ongeveer 130 medewerkers onder zijn personeelsplan. NIS2, de CRA en de Cyber Solidarity Act voegen elk taken toe. CSA2 voegt daar nog meer aan toe, en de financiële begroting van de Commissie voorziet 118 extra functies tegen 2031. Dit moet dus zeker aan de orde komen in de toekomstige discussies. Ook zijn er veranderingen en ontwikkelingen in het cyberdreigingslandschap aan de orde gesteld: ransomware, DDoS-aanvallen, kwetsbaarheden in de toeleveringsketen en het misbruiken van softwarekwetsbaarheden blijven aanzienlijke risico’s vormen. Het groeiende gebruik van AI voegt daar nog een hele nieuwe dimensie aan toe. Dinsdag hebben we AI besproken als hulpmiddel voor aanvallers en als doelwit. Enisa publiceerde die dag zijn dreigingslandschap 2026, waarin staat dat malware geschreven met AI actief wordt ingezet en een AI-ondersteunde inbraak binnen acht minuten administratorrechten verwierf in een cloudomgeving. Enisa’s paper van juli geeft de cijfers voor één organisatie: ongeveer 80 kwetsbaarheden in het eerste kwartaal van 2025 en ongeveer 500 in het eerste kwartaal van 2026. Met geavanceerde tools vindt men nu ongeveer 500 per dag sinds augustus. De Commissie kan haar bevoegdheden onder de AI-verordening inzetten om algemene doeleinden AI-modellen met systeemrisico’s te evalueren, maar de Unie heeft geen personeel dat deze evaluatie kan uitvoeren. De wetenschappelijke adviesgroep geeft slechts advies. Het actieplan van 7 juli kent Enisa vijf van de negen kernacties toe, maar geen daarvan is een wettelijke taak. Enisa’s werkprogramma heeft geen aparte begrotingspost voor AI, en ik hoop dat we dat in het CSA2-dossier kunnen rechtzetten. Deze missie heeft me verschillende waarheden bevestigd: cyberbeveiliging ondergaat momenteel een monumentale verandering, en die verandering vereist dat we Enisa’s schaal en taken financieren en ontwikkelen. Ook CSA2 is de plek om dat nu te doen, en ik hoop dat mijn collega’s na deze missie hier net zo over denken. Dank u. Ja, we zijn er meer van bewust. Dank u wel. En nu gaan we verder met punt zeven, de wijzigingsverordening van de Critical Raw Materials Act. We hebben vijf minuten, maar onze collega, de heer Chahim, is er niet, dus heeft mij gevraagd deze informatie aan u door te geven. [10:42:31] Speaker 3 [EN] naar de commissie, dus de eerste trilog over de gerichte herziening van de Critical Raw Materials Act vond plaats onder het Ierse voorzitterschap, waarbij ambassadeur Kate Moran de Raad vertegenwoordigde namens de uitvoerende vice-voorzitter van de Commissie en de heer Chahim, die de onderhandelingsdelegatie van het Parlement leidt en rapporteur is, verwelkomde de constructieve aanpak van de Raad en wees erop dat de verschillen over de gerichte amendementen relatief beperkt zijn, waardoor er op technisch niveau aanzienlijke vooruitgang kan worden geboekt. Hij benadrukte dat het dossier twee pijlers heeft: de gerichte amendementen en de oprichting van het Europees Centrum voor Kritieke Grondstoffen. Het Parlement streeft naar een akkoord over de volledige herziening, inclusief de amendementen en het EU-CRM-centrum, tegen het einde van het jaar, zonder verdere vertragingen die op het CRM-centrum betrekking hebben. Het Parlement herhaalde zijn steun voor een zelfstandig, gedecentraliseerd agentschap, omdat dit de meest geschikte structuur is om operationele stabiliteit, financiering en democratische verantwoording te waarborgen, met name voor markt- en interventieactiviteiten. De rapporteur wees ook op het voorgestelde bestuursorgaan, de urgente stuurgroep, de betrokkenheid van belanghebbenden en de toegekende 2 miljard euro voor het fonds voor kritieke grondstoffen. De Raad bevestigde zijn inzet voor de herziening, maar gaf aan dat er nog een mandaat voor het CRM-centrum moet worden uitgewerkt. Er werd om een gedetailleerdere kosten-batenanalyse en mogelijke governance-opzet gevraagd, en om zo snel mogelijk meer informatie van de Commissie. De Commissie verwelkomde het vlotte begin van de onderhandelingen en benadrukte het belang van flexibiliteit, het vermijden van extra administratieve lasten en het waarborgen van effectieve instrumenten voor diversificatie en crisisaanpak met betrekking tot het CRM-centrum. Zij toonde zich bereid om naar een oplossing te werken, met respect voor de institutionele bevoegdheden en de aankomende onderhandelingen over de meerjarige financiële kaders. De volgende stappen zijn bevestigd: technische vergaderingen op 11, 18 en 20 november, gevolgd door de volgende politieke triloge. [10:45:19] Speaker 3 [EN] gepland voor 9 december, dus dat is alles. Andere vraag, dus we kunnen doorgaan naar punt acht: uitwisseling van standpunten met Marco Mishmash Barack, voorzitter 2026, Alejandra de eaga Gandini, voorzitter 2027, en dr. Verena Weber, directeur van het agentschap voor ondersteuning van Barack, het orgaan van Europese regelgevers voor elektronische communicatie. Nog een zeer gevoelig onderwerp, dus dank u wel en welkom, uh, en ik wil deze belangrijke gasten graag welkom heten. Heel erg bedankt dat u onze uitnodiging hebt aangenomen. We hebben ongeveer een uur voor deze jaarlijkse uitwisseling van standpunten. Na de openingswoorden van onze gasten starten we met de eerste ronde van de coördinatoren of hun vertegenwoordigers, twee minuten per persoon, en daarna volgen de sprekers uit de zaal met één minuut per persoon. Ik nodig alle leden die het woord willen voeren uit om hun naamkaartjes neer te leggen, zoals gebruikelijk, mits de tijd het toelaat. Ik zal leden die een vervolgvraag willen stellen, de gelegenheid geven dat te doen. Ik wil iedereen, inclusief onze gasten, eraan herinneren u strikt aan de toegewezen tijd te houden. En nu nodig ik de heer Mishmash uit, gevolgd door mevrouw Turiaga Gandini en dr. Weber om het woord te nemen voor zeven minuten elk voor hun openingsverklaringen. Het woord is aan u. Dank u, voorzitter. Dus volgende dia. Laat me kort de agenda van vandaag doornemen. Eerst een paar woorden over Barack en het Barack-bureau, dan zal Alejandra, onze aankomende voorzitter, het werk van Barack in 2027 presenteren. Daarna zal Verena Weber, directeur van het Barack-bureau, en ik onze BEREC-beoordeling presenteren. Volgende dia, alstublieft. Barack en het Barack-bureau. Volgende dia. Waarom Barack zo belangrijk is. Ons werk gaat over het functioneren van de digitale interne markt in de praktijk en ervoor zorgen dat Europese regels vertalen naar concrete voordelen voor eindgebruikers en bedrijven. Dat betekent betaalbare connectiviteit, roaming zoals thuis, lage EU-kosten voor gesprekken en sms’jes. Dat betekent keuze en eerlijke behandeling, open internettoegang en sterke consumentenrechten. Dat betekent betrouwbare moderne netwerken die de uitrol van vezel ondersteunen, een soepele overgang van koper en ten slotte een veilige digitale omgeving. [10:48:33] Speaker 3 [EN] infrastructuur met veerkrachtige netwerken en opkomende technologieën, zo levert BEREC daadwerkelijk iets op voor Europese burgers en bedrijven. Maar dit gebeurt niet vanzelf; het vereist onafhankelijke regelgevende expertise, sterke samenwerking tussen nationale regelgevers en consistente regelgevende praktijken in heel Europa. En daarom werken we in een tweeledige structuur. BEREC levert, zoals onze voorzitter net zei, de onafhankelijke regelgevende expertise, en het BEREC-kantoor is de EU-agentschap dat professionele en administratieve ondersteuning biedt aan BEREC, evenals operationele continuïteit voor BEREC. Zo zorgen we samen ervoor dat regelgeving wordt omgezet in betere connectiviteit en dagelijkse voordelen voor Europese burgers. Volgende dia, alstublieft. Werken aan BEREC in 2027. Dank u wel. Dank u wel dat u hier bent. Ik zal ingaan op enkele onderwerpen en ideeën over hoe en wat ons directe werk in 2027 zal zijn. Volgende dia, alstublieft. De digitale sector is cruciaal voor de concurrentievermogen, innovatie, veiligheid en digitale soevereiniteit van Europa, ook voor de interne markt en uiteindelijk voor het welzijn van onze burgers, door de kennis en ervaring van alle expertise van honderden, honderden races in Barack samen te brengen, dragen wij bij aan het begrijpen hoe de digitale markt evolueert en hoe technologieën zich ook ontwikkelen. Ook zullen we de opkomende uitdagingen en waar de maatregelen die het best zijn aangenomen in op baten gebaseerde beleidsvorming identificeren. Barack is, zoals u weet, belast met de taak een adviesgroep te zijn voor de Europese instellingen, daarom zijn we hier en staan we open om u te helpen. Laat me enkele gebieden benadrukken waarin het werk van Barack in 2027 bijzonder relevant zal zijn voor de prioriteiten en wetgevende activiteiten van deze commissie. Ten eerste heeft Barack het Digitaal Netwerk Act voorstel geanalyseerd en naar voren gebracht; dit zal later worden toegelicht door de voorzitter van Barack. Ten tweede hebben we de Digital Omnibus. [10:51:34] Speaker 3 [EN] de Digital Fitness Act, ofwel de digitale fitnesscheck, die de gelegenheid biedt om te onderzoeken hoe de verschillende onderdelen van het EU-digitaal wetboek met elkaar samenwerken, doublures op te sporen, de bureaucratie te verminderen en de regels te vereenvoudigen. Barack steunt het doel van consistentie en harmonisatie om de regelgevende samenhang te waarborgen en naleving te vergemakkelijken. Barack kan onder meer de analyse van de consistentie binnen het digitaal wetboek ondersteunen, bijvoorbeeld met betrekking tot definities en governance. Dit zijn zeer belangrijke onderwerpen die wij in de digitale fitnesscheck, de digitale omnibus en ook in de DNA onderzoeken. Het is ook de moeite waard om op te merken, zoals u wellicht bekend is, dat de discussies over de Digital Network Act en de Digital Omnibus-verordening parallel lopen. In dit verband moet ik benadrukken dat Barack een bijdrage heeft geleverd aan de bepalingen over cloud-switching en overdraagbaarheid. Wij vragen daarom dat de digitale omnibus formeel de rol erkent bij het coördineren en ondersteunen van nationale autoriteiten bij de uitvoering van deze twee elementen, namelijk de switching- en disability-bepalingen die momenteel in de Data Act staan en ook in de digitale omnibus moeten worden opgenomen. Daarnaast draagt Barack momenteel bij aan de evaluatie van de regeling voor roaming en grensoverschrijdende communicatie binnen de EU, die beide uiterlijk in juni 2027 moeten worden afgerond. Het is een kans om te onderzoeken hoe deze regelgeving in de praktijk werkt en of aanpassing nodig is. Barack zal zijn technische expertise inzetten om de beoordeling van de Commissie te informeren en eventuele toekomstige beleidsbeslissingen. Tot slot is er nog een belangrijk sectorale verordening en dossier: de Cybersecurity Act. Barack steunt het doel om de veiligheid en veerkracht van Europa’s digitale infrastructuur te versterken. Cybersecuritymaatregelen hebben directe gevolgen voor elektronische communicatienetwerken en -diensten, waaronder netwerkimplementatie, keuze van leveranciers, investeringen en operationele veerkracht. Het is daarom belangrijk dat het kader een goede balans vindt. [10:54:22] Speaker 3 [EN] tussen de noodzaak van beveiligingsdoelstellingen en de voorwaarden waaronder netwerken zullen worden ingezet, en in het bijzonder voor operators, moet deze maatregel evenredig en risicogebaseerd zijn. Hierbij moet rekening worden gehouden met de industriële realiteit en moet worden voorkomen dat er onnodige afhankelijkheden ontstaan van een beperkt aantal aanbieders. Volgende dia, alstublieft. Nu zal ik kort enkele onderwerpen benadrukken die Barack volgend jaar zal behandelen. Barack houdt de evolutie van de digitale markt voor connectiviteit in de gaten, inclusief alle ontwikkelingen op dit gebied. Satellietcommunicaties zijn hier een voorbeeld van. In 2027 zal Barack de regelgevende en harmonisatie-uitdagingen onderzoeken die gepaard gaan met satellietconnectiviteit, met name met betrekking tot directe naar apparaat-diensten. Deze zijn nu niet alleen belangrijk om gebieden te bereiken waar geen dekking is via glasvezel, maar ook in noodgevallen. Tegelijkertijd roept de uitbreiding van dit soort diensten regelgevende vragen op, zoals vergunningvoorwaarden, spectrumbeheer, concurrentie, veerkracht en de integratie van satelliet- en terrestrische netwerken. Barack’s werk zal helpen om deze kwesties te verduidelijken. Ten tweede zal Barack ook een brede reflectie lanceren over de interne markt voor elektronische communicatie. Door uitwisselingen met belanghebbenden en instellingen zullen we onderzoeken wat een goed functionerende interne markt in de praktijk zou moeten opleveren, of er onvervulde vraag is naar pan-Europese diensten en welke prikkels en barrières hun aanbod beïnvloeden. Tot slot, dia acht alstublieft. Eindgebruikers staan centraal voor Barack in 2027. Barack zal een uitgebreide beoordeling uitvoeren van de werking van sectorale rechten van eindgebruikers, rekening houdend met alle marktevaluaties en technologische ontwikkelingen. Barack is zich ook bewust van de groeiende zorgen over frauduleuze activiteiten online. We zullen ons werk op dit gebied voortzetten door publieke autoriteiten, instellingen, belanghebbenden en aanbieders samen te brengen om goede praktijken te identificeren en te delen. [10:57:06] Speaker 3 [EN] delen met praktijken ter bestrijding van frauduleuze activiteiten en we zullen natuurlijk toezien op de fase-out van verouderde technologieën zoals 2G en 3G. Deze overgangen zullen het spectrum vrijmaken en efficiëntere netwerken mogelijk maken, maar moeten zorgvuldig worden beheerd. Het proces moet worden overgedragen aan nieuwe gebruikers en passende subwoorden moeten worden opgenomen. De continuïteit van diensten moet in overweging nemen dat gebruikers mogelijk nog afhankelijk zijn van verouderde technologieën, en in het geval dat opkomende communicatie niet mag worden verstoord. Om af te sluiten: Barack kan deze commissie op verschillende complementaire manieren ondersteunen door bij te dragen met technische bewijzen aan wetgevende evaluaties, door de samenhang binnen de digitale rubriek van de EU te verbeteren en door opkomende uitdagingen op het gebied van connectiviteit en digitale markten te identificeren. Hartelijk dank, heel erg bedankt. Dank je wel, Alejandra. Volgende dia alstublieft. [10:59:55] Speaker 3 [EN] helderheid over de toepassing ervan op opkomende diensten en technologieën, volgende dia alstublieft. Dus concurrentie en investeringen mogen niet worden gepresenteerd als tegenstrijdige doelen. Barrak ziet effectieve concurrentie als een centrale drijfveer voor investeringen, innovatie en consumentenwelvaart in vaste netwerken. Het kader moet de mogelijkheid behouden om knelpunten in spectrum aan te pakken. Barrak heeft zich zorgen uitgesproken over onbeperkte licenties en automatische verlenging. Volgende dia alstublieft. Concluderend steunt Barack de ambitie van de DNA en staat klaar om het Parlement en de Raad te ondersteunen. Wij vragen om een evenredige en op bewijs gebaseerde hervorming, echte voordelen voor de interne markt, sterke eindgebruikersbescherming, voortdurende concurrentie en onafhankelijke regelgevers met de middelen om hun taken uit te voeren. De DNA moet de onafhankelijkheid van de nationale regelgevers respecteren en elke nieuwe taak moet gepaard gaan met de benodigde middelen. Hier geef ik het woord aan Verena, directeur van het Barack-kantoor. Dank u wel. En nu gaan we naar onze laatste dia. Deze dia brengt ons eigenlijk terug naar het begin van onze presentatie: de rol van Barack en het kantoor is om onze toekomstige connectiviteit veilig te stellen, voor alle Europese burgers en voor alle Europese bedrijven. Gezien connectiviteit eigenlijk het essentiële platform is dat we nodig hebben voor de digitale wereld waarin we leven, voor AI-systemen enzovoort. Maar om dit te kunnen doen, hebben we een duurzaam budget nodig voor Barack en het Barack-kantoor, zodat we efficiënt kunnen blijven functioneren. Op dit moment staan we voor de uitdaging dat we een onevenredig kleine begroting hebben in vergelijking met andere agentschappen van vergelijkbare omvang. We bevinden ons nu op een punt waarop de huidige begroting onze kernmandaat niet meer financiert en we onze beperkte middelen niet langer kunnen oprekken om de basale operationele capaciteit te behouden. Ik wil ook iedereen hier en het Parlement bedanken voor de steun voor de begroting 2027, waarbij u een lichte verhoging voorstelt voor het dringend noodzakelijke werk op het gebied van fysieke veiligheid en cyberveiligheid van het kantoor. Hoe kunnen we dit nu aanpakken? [11:02:54] Speaker 3 [EN] de uitdaging voor het DNA is echt de enige en unieke kans om de begroting van de BARNAK en het bureau op een stabielere voet te plaatsen, samen met de komende meerjarige financiële kaders. Om die reden is er één onderdeel van het DNA dat ook zeer belangrijk is: de wetgevende financiële en digitale verklaring. Daarom stellen wij met klem voor om wijzigingen aan te brengen in het huidige ontwerp van de wetgevende financiële en digitale verklaring, zodat de nodige middelen voor titels één, twee en drie beschikbaar zijn. Deze moeten worden gefinancierd via een algemene EU-subsidie in plaats van een heffingsfinancieringsstructuur, die veel onzekerheid met zich meebrengt. Wij hebben begrepen en geleerd van het Parlement dat deze commissie, de ITRA-commissie, de begrotingscommissie kan verzoeken om een advies uit te brengen over de wetgevende financiële en digitale verklaring. Wij zouden het zeer op prijs stellen als u uw collega zou willen vragen om zo’n advies op te stellen, aangezien dit tot nu toe nog niet is gebeurd. Gelet op de relatief kleine omvang van de begroting – het betreft hier immers een dossier van slechts 20 miljoen euro – kijkt de begrotingscommissie doorgaans alleen naar dossiers boven de 100 miljoen. Maar uw hulp zou hier zeer welkom zijn. Om af te sluiten en om heel duidelijk te zijn: deze verhoogde subsidie gaat niet om een enorme institutionele groei, maar het is er vooral op gericht om de bepalingen van het DNA, eenmaal goedgekeurd door de medewetgevers, effectief uit te voeren. Wij willen dat u onze opdracht serieus neemt en zaken afmaakt. Heel erg bedankt. Dank u wel. Graag gedaan. Terug naar de voorzitter. Dank u wel. Dank u. We gaan verder met de volgende spreker en namens de EPP spreekster mevrouw Pilar de Castillo. [11:05:30] Speaker 3 [EN] hier in deze commissie. Onze prioriteiten moeten liggen bij het waarborgen van een governancekader dat tegelijkertijd effectief en onafhankelijk is. Op dit punt introduceert het voorstel van de Commissie wijzigingen in het huidige institutionele kader, met name door, zoals u weet, het bureau voor digitale netwerken, het ODN, op te richten met bredere bevoegdheden. Ik geloof dat we deze specifieke hervorming moeten benaderen met het oog op vereenvoudiging. Het nieuwe governancekader moet institutionele duplicaties vermijden. In die zin hebben we een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden nodig, waarbij BEREC zijn regulerende, adviserende en coördinerende rol behoudt en het ODN de nodige operationele en administratieve ondersteuning biedt. Nu wil ik mij richten op één specifiek punt dat afwijkt van wat ik tot nu toe heb besproken, maar waarover tot nu toe weinig debat is geweest: een Een ander specifiek onderwerp waar ik graag uw mening over zou willen horen, is het aantal bepalingen in de Digital Networks Act. Zoals u weet stelt artikel 46 van de digitale netwerkverordening voor dat de Europese nummerstrategie – artikel 46 van het voorstel van de Commissie – een EU-nummerplan voorstelt, met advies van BEREC en ondersteuning van ODTH. Dit is een voortzetting van artikel 50 met verschillende bepalingen over dit specifieke punt. Ik zou echt graag uw mening hierover willen horen. Ik bedoel, wat denkt u hier zelf over, want dit is een gebied dat in eerdere debatten niet echt veel aandacht heeft gekregen, weet u wel. Dank u wel. [11:08:27] Speaker 3 [EN] we gaan over naar het terrestrische niveau, naar de wereld van glasvezel, waar de marktstructuur verandert en oude infrastructuur steeds minder belangrijk wordt met de afschakeling van koper. We hebben zelfs een soort regelgevende stimulans om dat te doen. De glasvezelwereld zal de kwaliteit voor eindgebruikers van vaste netwerken verbeteren en de BNA kan deze ontwikkeling ook stimuleren. En aan de andere kant hebben we in de mobiele wereld de directe satellietconnectiviteit naar apparaten die u noemde. U noemde satelliet als een uitdaging voor de komende jaren. Het is geen toekomstscenario meer en gaat gepaard met een bepaalde marktstructuur. We weten dat Starlink zich snel in Europa beweegt en partnerschappen sluit met grote mobiele operators in de Unie en tegelijkertijd werken ze ook samen met hardwarefabrikanten, zodat gewone telefoons direct verbinding kunnen maken met satellietdiensten. Ze zullen dus steeds meer deel gaan uitmaken van de waardeketen. Dus vanuit uw perspectief, gezien deze enorme veranderingen in de komende jaren, welke uitdagingen rijzen er dan voor nationale regelgevers en is er ook ruimte voor sterkere Europese handhaving, zodat we meer gebruik kunnen maken van de interne markt? Want de interne markt, dat weten we allemaal, draait uiteindelijk om wat de daadwerkelijke toepassing ervan is en niet om een abstract concept. En dat is de tweede vraag: hoe beoordeelt u de belangrijkheid van soevereiniteitscriteria en hoe kunnen we die meenemen? We bespreken dit nu vooral met betrekking tot satellietcommunicatie, maar ik denk dat het breder kan gaan. Het kan van toepassing zijn op veel gebieden, zoals de toewijzing van spectrum en toegang tot groothandel, enzovoort. Wat is uw mening daarover, omdat we ons in een veranderende communicatieomgeving bevinden? En ik denk dat nationale regelgevers het vanuit het perspectief van de klant bekijken, wat ik een zeer waardevol inzicht vind. Dank u wel. Dank u voor het moment. We hebben nu geen andere sprekers, Angelica, als u wilt, geef ik u nu het woord, zodat u gezamenlijk de antwoorden kunt geven. Dank u wel, dank u wel, mevrouw de voorzitter. [11:10:41] Speaker 3 [DE] Natuurlijk ben ik blij om dit aanbod aan te nemen en zou ik me graag aansluiten bij de twee vorige sprekers. [11:10:49] Speaker 3 [EN] wil ik me aansluiten bij mijn collega’s die al het woord hebben genomen [11:10:54] Speaker 3 [DE] Heel erg bedankt dat u vandaag hier aanwezig bent in een trio – het is geweldig om te zien hoe uitgaande en aankomende figuren hier bij de Commissie samenwerken; dat geeft hoop dat het werk zeer efficiënt zal worden voortgezet. Dank u. Ik heb twee zeer specifieke vragen. De eerste is iets waar ik al maanden mee bezig ben, net als onze Voorzitter, omdat we hebben gewerkt aan de Space Act. Connectiviteit is absoluut centraal, zoals u ook de satellietconnectiviteit noemde. Ik zou graag willen weten of u ook betrokken bent geweest bij de Space Act, wat uw mening daarover is. Het gaat niet alleen om satellietoperators; de reikwijdte is zeer breed – het omvat ook degenen die vooral gebruikmaken van ruimtedata, de aanbieders die onder de reikwijdte van de Space Act vallen en deel uitmaken van deze grote infrastructuur. Dus bent u hierbij betrokken geweest, en hoe beziet u dit voorstel, temeer daar we veel kritiek vanuit de lidstaten horen? En de tweede vraag vind ik ook belangrijk: we bespreken hier in het Europees Parlement, in verschillende dossiers, het thema ‘Gemaakt in Europa’ en ‘Gemaakt met Europa’. Dat betreft met name digitale infrastructuur. Onze vraag is: hoe onafhankelijk, hoe soeverein zijn we al? Hoe onafhankelijk, hoe soeverein zouden we willen zijn? Ik zou ook graag uw inschatting hierover willen horen. U bent immers min of meer onze adviesorganisatie. Heeft u een mening hierover, en in welke richting gaat dit? Heel erg bedankt. [11:12:26] Speaker 3 [EN] Dank u wel, Angelica, voor uw vraag. Voor uw vraag, alstublieft: het woord is namens u. Dank u, voorzitter, voor het woord. Dus eerst twee vragen van Pilar de Castillo. De eerste ging over de DNA en de governance: hoe zien wij, laten we zeggen, het voorgestelde governance-model onze onafhankelijkheid kunnen beïnvloeden? Eigenlijk was de eerste vraag over het voorgestelde governance-model van de DNA, de tweede al over de voorgestelde wijzigingen. Dus de voorgestelde wijzigingen in de governance omvatten de herinrichting van de raad van bestuur van de ODN en wijzigingen in de besluitvormingsprocedures binnen de governance-structuur van de BAR. En eigenlijk zijn wij het niet eens met het voorstel, omdat ons institutionele model dat niet toestaat. gebaseerd op de gelijke deelname van de onafhankelijke nationale regelgevers, collectieve expertise en besluitvorming van onderop. Het wijzigen van de samenstelling van het bestuur of het verzwakken van de stemgaranties zou deze balans kunnen ondermijnen en het risico op verlies van regulatoire onafhankelijkheid creëren. Wat wij eigenlijk voorstellen, is het behoud van de gelijke deelname van de NRAs, het behoud van het onafhankelijke karakter van Barack’s besluitvorming en het behoud van de voorgestelde tweederde meerderheidsgaranties voor de relevante organen. Ook de nieuwe verantwoordelijkheden, zoals ook genoemd door de directeur van het Barack-bureau, moeten gepaard gaan met adequate financiële en menselijke middelen. Dit is eigenlijk onze visie met betrekking tot de governance, met name over de nummering. De Commissie stelt een nieuwe unie-nummeringsstrategie en nummeringsplan voor, met extra harmonisatie van nummeringsbeheer en strengere voorwaarden voor het verlenen en gebruiken van nummeringsmiddelen. Barack vindt echter dat het voorgestelde gecentraliseerde kader onnodige administratieve complexiteit introduceert zonder dat daar duidelijk toegevoegde waarde tegenover staat. Het zou ook de flexibiliteit van de NRAs kunnen beperken om schaarse nummeringsmiddelen te beheren, in te spelen op nationale marktomstandigheden en opkomende fraude-risico’s aan te pakken. Ons voorstel is daarom om de voorgestelde unie-nummeringsstrategie en het nummeringsplan te schrappen. [11:15:36] Speaker 3 [EN] dit zijn de artikelen 46 tot en met 47 die behouden de discretionaire bevoegdheid van de NRI bij het verlenen van nummeringsrechten, met name aan ondernemingen anders dan elektronische-communicatieaanbieders, en handhaven ook de flexibiliteit bij het stellen van voorwaarden voor nummeringsrechten, waaronder maatregelen voor consumentenbescherming en fraude-preventie, en zorgen voor effectieve grensoverschrijdende samenwerking en handhaving zonder onnodige gecentraliseerde procedures. En tot slot wordt de nationale bevoegdheid behouden om fraude en misbruik te bestrijden, inclusief de mogelijkheid om hogere beschermingsniveaus te handhaven. Dank u wel. Heel erg bedankt. Ik zal de vragen over het uitschakelen – ja, de uitschakelprocedure die in het voorstel van de DNA is opgenomen – zeker beantwoorden. Het is een uitdagende procedure, die we in Barcelona als iets zien dat zorgvuldig moet worden geanalyseerd. Natuurlijk zijn we voorstander van het bevorderen van deze uitschakeling, de overstap van koper naar glasvezel, zoals we dat in Spanje hebben gedaan – u weet wel, het eerste en enige land dat deze uitschakelprocedure heeft voltooid. En vanuit het Barcelona-perspectief hebben we de procedure die in de DNA is opgenomen geanalyseerd en benadrukt dat er meer flexibiliteit nodig is. Er zijn namelijk gebieden in de verschillende lidstaten waar glasvezel niet zal arriveren en waar bepaalde banen niet mogelijk zullen zijn. Er is allereerst behoefte aan staatssteun in sommige gevallen om afgelegen gebieden te bereiken; dat is zeer belangrijk voor Barcelona, want het welzijn van de gebruiker staat voor ons centraal. Zoals ik al zei, zou ook satelliet – dat u noemde – een van de belangrijkste technologieën tot nu toe zijn die de gebieden kunnen bereiken die niet commercieel rendabel zijn. Dat zijn dus twee dingen om rekening mee te houden: staatssteun en vaste draadloze toegang, een andere technologie die kan worden gebruikt voor toegang tot deze afgelegen gebieden. Ook hebben we transparantie nodig voor eindgebruikers in de koperuitschakelprocedure, en op dit gebied hadden we het voorbeeld van Spanje: we waren zeer transparant voor alle belanghebbenden en alle eindgebruikers, zodat ze de stappen konden begrijpen die werden gezet. [11:18:37] Speaker 3 [EN] op onze webpagina werd aangekondigd dat alle lokale veranderingen die zouden worden doorgevoerd en tot nu toe wisten alle alternatieve operators precies wanneer de koperen afschakeling zou plaatsvinden. Dit zijn dus de twee kernideeën die de mening van de heer Barack omvat: ten eerste flexibiliteit en ten tweede transparantie voor alle stakeholders en ook eindgebruikers die in de waardeketen zijn opgenomen. Dit is één punt met betrekking tot uw vraag. Ik zou ook graag willen horen over de ontwikkelingen op het gebied van satellietcommunicatie. We werken namelijk intensief aan satelliettechnologieën, omdat die, zoals ik al zei, belangrijk zijn voor het bereiken van afgelegen gebieden. Maar zoals u al opmerkte, nemen de overeenkomsten tussen lokale mobiele operators en satellietproviders toe. We zullen deze overeenkomsten natuurlijk monitoren, met als doel dat concurrentie het kernprincipe blijft dat we moeten behouden. We zijn zeer tevreden met het voorstel om het spectrum, met name het 2G-band, open te stellen voor satellietcommunicatie om Europese satellietdienstverleners te betrekken. Zoals u weet, is er een speciale dienst voor directe communicatie met apparaten die al in belangrijke gevallen is gebruikt, zoals vorige zomer tijdens de bosbranden in Spanje en twee jaar geleden tijdens de Dana-ramp. Op die manier werkten de overeenkomsten tussen operators en satellietproviders. Zoals u zei, werken we hieraan en zullen we deze overeenkomsten monitoren om de concurrentie te behouden en om Europese operators te beschermen tegen operators uit de rest van de wereld. Dank u wel, dank u zeer. We hebben nog wat tijd over, dus ik geef graag het woord aan de Commissie. Maar aangezien er een lid van het secretariaat aanwezig is, dat een zeer… Oh, en Erica, alsjeblieft, ja. [11:21:14] Speaker 3 [EN] oké oké. Dank u wel. Heel erg bedankt voor de vragen. De eerste is zo gemaakt in Europa gemaakt voor Europa, kritieke leveranciers. Dus in Barrack, wij zijn ons ervan bewust dat moderne telecommunicatienetwerken de basis vormen voor de hele bedrijfsomgeving en vanuit dat oogpunt moeten ze 24 uur per dag werken, ze moeten betrouwbaar zijn, ze moeten veerkrachtig zijn tegen alle mogelijke invloeden van buitenaf. En ook daarom moeten ze worden gebouwd met apparatuur die, laten we zeggen, betrouwbaar is, betrouwbare toeleveringsketens moeten worden gehandhaafd. En vanuit dat perspectief moet het risico zo laag mogelijk zijn. Dus wij zijn ons ervan bewust dat er niets alleen binnen Europa kan worden gedaan. Het moet wereldwijd gebeuren. Maar het is heel belangrijk dat alle elementen in moderne netwerken, in Europese netwerken, zo veel mogelijk moeten worden gebouwd vanuit laagrisico-toeleveringsketens. Dus wij zijn voorstander van dat beleid. Maar wat ook belangrijk is, is dat hoge-risicoleveranciers moeten worden verwijderd. Maar wat ook belangrijk is, is dat dit op een zodanige manier moet gebeuren dat het de markt niet beïnvloedt zoals die nu is. Dat betekent dat het op een passende manier moet gebeuren. Investeringen die al zijn gedaan, moeten behouden blijven. Het moet hand in hand gaan met de afschrijvingsperiodes, zodat de markteffecten zo minimaal mogelijk zijn. Mag ik iets toevoegen naar aanleiding van wat mevrouw Nibbler heeft gevraagd? Wij staan aan het einde van een belangrijke discussie over de Space Act en de connectiviteit aan de ene kant en de veiligheid aan de andere kant. Het volgende punt is dat wij Anisa vragen naar de stand van de Unie op het gebied van cyberbeveiliging en hoe die verband houdt met onze Space Act. Het is niet alleen voor de productie en autonomie van Europa, maar wij zullen het doel om sterk en autonoom te zijn niet bereiken als we geen connectiviteit en cyberbeveiliging als vakgebied hebben. Het zou dus ook interessant kunnen zijn om dit samen te brengen, u en uw collega, de twee agentschappen, Barrack en ook Cyber. [11:24:45] Speaker 3 [EN] veiligheid, want we moesten beter begrijpen hoe we onze ruimtevaartstrategie op dit gebied konden voortzetten, dus bedankt Angelica. Ik heb gevraagd aan de heer Mishmash om hier nog eens extra op in te zoomen, dus we zullen hier later nog tijd aan besteden. Nu hebben we echter wat meer tijd, maar zoals ik al zei, zou ik het woord willen doorgeven op een incorrecte manier. We geven nu het woord aan Przemysław Kordasiewicz van Digiconnect, namens de Europese Commissie. Dank u, voorzitter. Mijn naam is correct uitgesproken. Geachte dames en heren, geachte eerbiedwaardige leden van het Europees Parlement en geachte vertegenwoordigers van het Bureau en het Bara-office. De Europese Commissie werkt zeer nauw samen met het Bureau en het Bara-office. We ondersteunen de dagelijkse werkzaamheden ervan en dragen bij aan de inhoudelijke werkzaamheden. We erkennen de sectorale ervaring en expertise van het Bureau. De Europese Commissie heeft voorgesteld om het Bureau en het Bara-office aanzienlijk te versterken, terwijl de onafhankelijkheid ervan, ook ten opzichte van de Europese Commissie, behouden blijft. In het voorstel voor de DSA heeft de Europese Commissie voorgesteld het Bureau en het Bara-office nieuwe taken te geven, waar hun werkzaamheden op EU-niveau het meest nuttig zijn voor de EU-eenheidsmarkt, zoals vergunningen, spectrum, paraatheid, veerkracht en satellietcommunicatie. We hebben ook vereenvoudigingen voorgesteld en dubbel werk vermeden, zowel tussen de werkzaamheden van de nationale regelgevende instanties op nationaal niveau als het Bureau, alsmede het ODN. Met dit alles in gedachten is het cruciaal ervoor te zorgen dat het Bureau en het Bara-office voldoende middelen hebben om al deze taken uit te voeren. Dit geldt evenzeer voor de werkzaamheden rond de DSA als voor elke andere begrotingsdiscussie die momenteel tussen de medewetgevers gaande is. Uiteindelijk blijft de beslissing in handen van dit Huis, het Europees Parlement en de Raad. Hartelijk dank. Heel erg bedankt. En ja, ik wilde u ook hartelijk bedanken voor uw aanwezigheid, ook voor het feit dat u hier allemaal bent. [11:27:23] Speaker 3 [EN] samen en het is een goed teken voor ons dank u wel wij zullen veel dingen hebben om beter te begrijpen en ook om te gaan met de MFF en het fonds voor concurrentievermogen vanwege de vraag hoe we de Europese agentschappen kunnen steunen dank u wel en we hebben dit punt dus ik zou u willen bedanken voor uw aanwezigheid dank u dank u dank u dank u dank u wel [11:30:03] Speaker 3 [EN] hallo hallo [11:31:17] Speaker 3 [EN] dank u wel, dus we kunnen overgaan naar het volgende punt: de presentatie door het Europees Agentschap voor cyberbeveiliging ENISA van een rapport over de staat van de cyberbeveiliging in de Unie. Het is nu een zeer, zeer gevoelig onderwerp in heel Europa. Daarom wil ik graag de heer Johan Lepassar, uitvoerend directeur van ENISA, welkom heten. Dank u wel dat u onze uitnodiging hebt aangenomen om het rapport over de staat van de cyberbeveiliging in de Unie te presenteren. We hebben ongeveer 45 minuten voor dit debat. Na de openingspresentatie starten we met de eerste ronde van vragen door de coördinatoren en hun vertegenwoordigers. Daarna krijgt de auteur de gelegenheid om te reageren. Indien de tijd het toelaat, zullen we doorgaan met de spreektijdaanvraag. Ik herinner iedereen eraan dat we tijd hebben, dus neemt u gerust uw tijd. Nu geef ik het woord aan de heer Lepassar voor een presentatie van 10 minuten. De zaal is van u, alstublieft. [11:33:59] Speaker 3 [EN] De score van 0 tot 100 is 71,53. Wat betekent dat? Dat betekent dat de EU in onze beoordelingen volwassen is als het gaat om haar cyberveiligheidspositie. Ik denk dat we dat echt moeten vieren. De EU is één van de meest volwassen regio’s ter wereld op het gebied van cyberveiligheid. We meten de volwassenheid per lidstaat en kunnen zeggen dat 22 lidstaten volwassen zijn, wat betekent dat hun indexresultaten rond de 70 liggen. Twee lidstaten zijn gevorderd en drie lidstaten zijn gevestigd, wat betekent dat ze net iets onder het volwassen niveau zitten. De hoogste score van een lidstaat is 81 en de laagste score is 57. Dat is de omvang van de volwassenheid binnen de Unie. Sinds 2024 wat we hebben waargenomen sinds het laatste rapport over cyberbeveiliging in de Unie is natuurlijk dat er sprake is van een toegenomen volwassenheid van sectoren in het algemeen, gemiddeld weer iets om te vieren. Veel van deze investeringen worden gedreven door regelgevende eisen, door het kader dat de Unie heeft opgezet. We voeren regelmatig audits uit bij kritieke entiteiten en zij vertellen ons dat dit de belangrijkste reden is waarom ze investeren in cyberbeveiliging. Zonder het wetgevingswerk van het Parlement zouden deze investeringen niet hebben plaatsgevonden en zou de volwassenheid van de Unie er niet zijn. Ik denk dat dat iets is om te vieren. Er is ook meer aandacht voor ICT, beveiliging van de ICT-toeleveringsketen en productbeveiliging, mede dankzij de nieuwe wetgevingskaders die door het Parlement zijn ingevoerd. We hebben ook geprobeerd de processen voor cybercrisisbeheer binnen de Unie beter te definiëren. Natuurlijk zien we binnen dit ecosysteem ook problemen opduiken. Een van de grootste verstorende factoren in de afgelopen jaren is de vooruitgang van geavanceerde AI-capaciteiten, die echt een impact hebben gehad op de mogelijkheid van kritieke entiteiten en lidstaten om de veerkracht van hun cyberbeveiligingspositie te waarborgen. Als we kijken naar het EU-bedreigingslandschap 2026, wordt het niveau van cyberdreigingen voor de Unie beoordeeld als [11:36:30] Speaker 3 [EN] aanzienlijk, wat betekent dat de activiteiten van indringers door dreigingsactoren significant en divers blijven gedurende 25 en 26 en het dreigingslandschap zelf wordt ook steeds complexer en deels komt dat ook door de AI en wat we ook hebben gezien is het vermogen van dreigingsactoren om AI-capaciteiten te benutten voor hun offensieve operaties wanneer we naar het beleidslandschap kijken, is dat aan het rijpen denk ik dat er tegelijkertijd drie gelijktijdige trends zijn implementatie, wat betekent dat we de wetgeving van de Unie die is vastgesteld moeten uitvoeren, voornamelijk betekent dat de NIS2, de CRA-consolidatie, wat ook betekent dat we kijken naar hoe we het wetgevingskader kunnen versterken en de Commissie heeft uiteraard daar een aantal initiatieven voorgesteld, waaronder de evaluatie van de Cyber Security Act, wat het mandaat van de agentschap is, en vereenvoudiging natuurlijk kijken we naar manieren waarop we de wetgevingsprocessen eventueel kunnen vereenvoudigen probeer de volgende dia alstublieft volgende dia oké bedankt volgende dia waar liggen de tekortkomingen en nu zal het verhaal helaas niet zo rooskleurig zijn ik zou willen beginnen met de vaardigheden cyberbeveiliging staat onder druk door mensen en de capaciteit van cyberbeveiligingsexperts om de gemeenschap te versterken en wat we natuurlijk hebben waargenomen is een groeiende kloof tussen wat we nodig hebben aan expertise en wat we hebben aan expertise de 8% die u op de dia ziet is een toename van de vaardighedenkloof die tussen 24 en 25 is gemeten door het World Economic Forum en het is een wereldwijde vaardighedenkloof het gaat niet alleen om de EU en waarom het belangrijk is dat we begrijpen dat het een wereldwijde vaardighedenkloof is is omdat cyberbeveiliging een wereldwijde bedrijfstak is het gebeurt niet alleen binnen de Unie zelf dus een groeiende vaardighedenkloof wereldwijd beïnvloedt ook de Unie en bovendien hebben we natuurlijk dat de AI deze situatie verstoort de AI vraagt om meer en andere vaardigheden van de cyberbeveiligingsexperts en vaak zijn dat vaardigheden die we nog niet hebben [11:38:55] Speaker 3 [EN] er is ook een kans en een bedreiging dat AI sommige lagen van vaardigheden vervangt met AI-agenten. Het tweede punt waar ik me op wil richten, zijn kwetsbaarheden, met name op het gebied van ICT en toeleveringsketens. De verstoring door AI heeft een enorme exponentiële groei veroorzaakt in het ontdekken en exploiteren van kwetsbaarheden. Vergeleken met hetzelfde kwartaal vorig jaar is er een toename van 315% in kwetsbaarheden. Dit zijn zwakke plekken die worden gevonden in software en natuurlijk is de capaciteit van AI om de ontdekking en exploitatie te versnellen zorgwekkend. Het legt extra druk op met name de verdedigers op het gebied van cybersecurity. Dat is wat we zien vanuit technologisch perspectief. Aan de andere kant, als ik naar de nationale strategieën kijk, is een van de grote problemen de wanverhouding of gebrek aan coördinatie tussen de beleidsmaatregelen voor gecoördineerde openbaarmaking van kwetsbaarheden die lidstaten in hun strategieën hebben. Dat is een ander probleem dat terugkoppelt naar de twee onderwerpen die ik eerder noemde, want als de beleidsmaatregelen voor gecoördineerde openbaarmaking van kwetsbaarheden op nationaal niveau niet op elkaar zijn afgestemd, zullen we kwetsbaarheden niet naadloos kunnen openbaren op Unieniveau. Tot slot is ook het niveau van volwassenheid van de incidentresponsteams van de lidstaten hiermee verbonden. Ook hier baseren we ons op de index die ik eerder noemde: het resultaat van die index is 54, wat ongeveer het midden is, maar dat gemiddelde zegt niet veel over de realiteit. De volwassenheid van de lidstaten is zeer uiteenlopend: er zijn lidstaten met een zeer hoog niveau van volwassenheid, maar ook heel wat lidstaten met een lager niveau als het gaat om incidentresponsteams. En dat is een probleem als het gaat om het operationeel maken van het kwetsbaarheidsbeheer op EU-niveau. Al deze kleine problemen stapelen zich op tot een groter probleem in de Unie, wat de capaciteit van de Unie om te reageren en de veerkracht van de Unie om op grote crises te reageren, verlaagt. [11:41:39] Speaker 3 [EN] sectoren. Ik zei in mijn eerste dia dat we een groei in volwassenheid van kritieke sectoren hebben waargenomen en dat klopt, maar tegelijkertijd zien we bij een diepere analyse verschillen tussen grote bedrijven en kleine bedrijven binnen de sector. En 27% van de kmo's heeft moeite om middelen te vinden om te investeren in cyberbeveiliging, 27% van de kmo's die vanuit het oogpunt van de NIS2-richtlijn in het bijzonder kritiek zijn. Ik zou graag enkele sectoren willen benadrukken die vanuit ons perspectief in de risicogroep vallen, namelijk de spoor-, maritieme sector, de publieke administratie en de ruimtevaart, waar actoren met een lager volwassenheidsniveau moeite hebben om hun cyberbeveiligingspositie te handhaven. En dat breng ik in mijn laatste dia naar voren. Om deze kloof te dichten ga ik – ik ben te ver gegaan – oké, we noemen het de Cyber Security Compass. Dus waar kunnen we naartoe met de kennis van de tekortkomingen en onze volwassenheidsniveau? Samen met de lidstaten en de Commissie hebben we aanbevelingen naar voren gebracht die zich echt richten op het verschuiven van de uitvoering naar grensoverschrijdende toezicht en informatie-uitwisseling, het nastreven van een hoger volwassenheidsniveau voor crisismanagementgemeenschappen en -netwerken, het afdwingen van cyberbeveiliging in de gehele toeleveringsketen en het investeren in ondersteuning voor AI-vaardigheden. Ik laat deze dia hier en ik ben heel blij om al jullie vragen te beantwoorden. En sorry als ik wat tijd verlies – nee, perfect – het onderwerp is heel gevoelig en dus kunnen we – en het is jammer dat niet veel collega’s hier zijn, want we hebben het over dit onderwerp in al onze lidstaten, elke keer als we moeten reageren op wat er in Europa en in de wereld gebeurt, dus het is heel jammer. Ik geef het woord aan mijn collega Angelica Nibbler voor de eerste ronde. Ja, allereerst is het verslag eigenlijk al ontmoedigend, ja, als je de tekortkomingen ziet waarmee we hier te maken hebben. Ik zou graag willen beginnen met twee vragen. Ten eerste hebben we net meegemaakt dat in de supermarkten hier de temperatuur van de koelkasten is verhoogd met grote schade als gevolg. [11:44:22] Speaker 3 [EN] overkoepelend, dus in Zweden, Finland, Frankrijk, geloof ik, in ons Duitsland en in veel andere staten waren er immers getroffen. Misschien kunt u ons eens uitleggen, als zich zo’n geval voordoet, een heel concrete incident waarbij meerdere lidstaten betrokken zijn, hoe loopt dan de machine dan aan en hoe is dat bij u operationeel, hoe functioneert dat bij u en is het goed verlopen of zijn er nog lessen die u uit dit concrete voorbeeld heeft geleerd, waar we nog moeten bijsturen? En het tweede onderwerp dat ik graag nog wat verder uitgediept wil hebben: u hebt er terecht op gewezen dat door AI, door kunstmatige intelligentie, de mogelijkheden om cyberaanvallen uit te voeren exponentieel zijn toegenomen. Wat betekent dat concreet voor ons beleid? Wat moeten we nog meer ondernemen? Wat zijn de voorstellen en overwegingen? Hoe kunnen we hier verder mee? En bovenal, zoals u het aansneed: hoe kunnen we onze kleine en middelgrote ondernemingen hierin nog ondersteunen? Ik geloof dat dit echt een kerngebied is waar u nu aan werkt. Ik zou daarom dankbaar zijn als u het thema AI nog wat verder kon uitdiepen en misschien nog een overweging mee te geven met het oog op de debatten die we net met de collega’s van u, van Berg, hebben gehad: helpt ‘Made in Europe’ om onze cyberveiligheidslekken te dichten, of speelt dat geen rol? Dank u, Angelica, en nu het woord aan de heer Geyer, sorry, ik moet eruit, oké? En Van der Leij, ja, heel erg bedankt, voorzitter. Dus deze week ontmoeten onze nationale leiders elkaar eindelijk om AI te bespreken. In uw rapport zag ik dat de opkomst van kunstmatige intelligentie ook een toename van kwetsbaarheden in onze cyberbeveiliging laat zien. Ik merkte dat meer dan 10, denk ik, landen nog niet zijn begonnen met de implementatie van de beveiligingsfunctionarissen die ze moeten aanstellen volgens de [11:46:40] Speaker 3 [EN] AI Act. Kunt u iets meer toelichten over welke kwetsbaarheden toenemen door het gebrek aan inzet van nationale overheden om de AI Act uit te voeren? Dank u. Ik geef mezelf het woord. Voor een paar andere overwegingen, in dezelfde lijn als Angelica, ben ik en de heer Nibbler zeer betrokken bij de Space Act en ook in gesprek met de heer Berek hiervoor. Connectiviteit en cyberveiligheid zijn nauw met elkaar verbonden. Hoe kunnen we deze band nog sterker maken? Want het risico voor Europa in termen van architecturen met talloze agentschappen en talrijke interventiegebieden brengt met zich mee dat sommige problemen niet alleen op het niveau van de lidstaten moeten worden bekeken, maar ook op het niveau van Europa zelf, met name op het gebied van haar interne governance. Ten tweede: de herziening van richtlijn NIS 2. In de discussie over de Space Act hebben we er niet voor gekozen om met een lex specialis in te grijpen, omdat we overlappingen met andere regelgeving wilden vermijden. Maar dit raakt uiteraard het onderwerp. Wat is dan uw verzoek met betrekking tot deze richtlijn? Tot slot, het derde punt: u hebt de kloof in competenties in Europa benadrukt, en de verschillen tussen lidstaten – sommige zijn zich zeer bewust van de gevaren, andere minder. Welke instrumenten zijn er om deze kloof te dichten, met name op het gebied van cyberveiligheid? Hoe kunnen we de samenwerking tussen lidstaten en Europese autoriteiten versterken en uniforme competenties opbouwen? Want dat is een manier om Europese burgers te vormen, via opleiding. Dank u. Ik geef u het woord, dank u, mevrouw de Voorzitter. Ik begin met de heer Nibbler met een vraag die ik zeer relevant vind: wat kunnen we leren van deze zogenaamde golf van gerichte incidenten, bijvoorbeeld met betrekking tot koelkasten en hun misbruik? Ik denk dat er verschillende lagen zijn die we kunnen onderzoeken. Ik begin met de technische laag en vraag: wat was precies de [11:49:54] Speaker 3 [EN] oorzaak waardoor de dreigingsactoren vervolgens in staat waren om misbruik te maken. En er waren twee kanten aan: ten eerste is het de credential management, waarbij de fabrikant een standaardwachtwoord aan alle producten gaf, wat in flagrante strijd is met het principe van 'security by default' en 'security by design'. Dit is iets waar de Unie natuurlijk al aan werkt met de Cyber Resilience Act, die op 1 december in werking treedt. Maar deze producten zijn al op de markt. En ten tweede was er een kwetsbaarheid die vervolgens werd uitgebuit. Deze twee zaken samen maken duidelijk dat kwetsbaarheidsbeheer van cruciaal belang is voor de veerkracht van de producten die op de interne markt worden geplaatst. De CRA zou ik zeggen is twintig jaar te laat, maar beter laat dan nooit. En in die zin geloven wij in de cyberbeveiligingsgemeenschap dat dit kader er in de toekomst in ieder geval voor zal zorgen dat we veel veiligere en veerkrachtigere producten op de interne markt zullen hebben. Het probleem is natuurlijk de erfenis: hoe zorgen we ervoor dat de fabrikanten ook de nodige stappen ondernemen om erfenisproducten – producten die niet langer worden ondersteund – aan te pakken? Dat is één kant van wat we hebben waargenomen, waar we zien dat er een probleem was met de manier waarop de fabrikant de beveiliging van zijn product heeft ontworpen en onderhouden. De tweede kwestie betreft natuurlijk de operationele situatie: hoe snel de informatie tussen de lidstaten en de verantwoordelijke autoriteiten – dat zijn in wezen de nationale CERT’s en het CERT-netwerk – werd uitgewisseld en gedeeld. Er was een zeer hoog niveau van kennisuitwisseling tussen de verschillende lidstaten, dus ik kan niet zeggen dat de lidstaten de informatie niet hebben gedeeld. De vraag is natuurlijk: zodra de autoriteiten van de lidstaten deze informatie delen, hoe wordt deze dan opgepakt door de relevante entiteiten in de kritieke sectoren zelf? Welke maatregelen nemen zij [11:52:26] Speaker 3 [EN] om hun veerkracht te vergroten en doen ze dat alleen ten opzichte van de nationale autoriteiten, of zijn er EU-brede informatie-uitwisselingsnetwerken per sector die ze kunnen gebruiken? Daar zagen we hiaten ontstaan. Dus inderdaad, als het gaat om gemeenschappelijke situatiebewustzijn, is dit een gebied waar inspanningen kunnen worden geleverd om ervoor te zorgen dat informatie sneller wordt uitgewisseld, niet alleen via nationale kanalen, maar ook op EU-niveau, over verschillende sectoren heen. In dit specifieke geval was het belangrijk omdat het laat zien hoe één enkel product, dat vooral werd gebruikt in de supermarkt- en levensmiddelendistributie, ook door ziekenhuizen en medische dienstverleners werd gebruikt. Het gaat dus om een andere sector. Cross-sectorale informatie-uitwisseling is dus ook een kritieke factor die we moeten onderzoeken om te zien hoe we een snellere en efficiëntere opvang hiervan kunnen waarborgen. Ik bedoel, de Commissie heeft binnen hun herziening van het mandaat van een mechanismen voorgesteld, met name voor ransomware-aanvallen – al was dit geen ransomware-aanval, maar we kunnen ons voorstellen dat soortgelijke methoden door ransomware-gerelateerde dreigingen zouden kunnen worden gebruikt – een systeem van vroege waarschuwingen waarbij ENISA mogelijk cruciale informatie naar de gemeenschap en naar de kritieke dienstverleners kan verspreiden over hoe ze zichzelf kunnen beschermen. En dat weer in samenwerking en afstemming met de nationale autoriteiten. Ik denk dat deze mechanismen die de Commissie heeft voorgesteld essentieel zouden zijn om herhaling van een dergelijke crisis in de toekomst te voorkomen en Europa te beschermen. De vraag over AI is natuurlijk ook zeer relevant. Een van de redenen waarom de Commissie natuurlijk het AI-actieplan heeft opgezet, is de... ja, het belang ervan. [11:54:42] Speaker 1 [EN] Benadruk met name drie gebieden. Ten eerste het benutten – natuurlijk ook in relatie tot de andere vraag van de geachte lid—wat is daar het probleem, het probleem is natuurlijk dat bij het benutten van de AI-mogelijkheden aanvallers heel gemakkelijk, heel snel zwakke plekken en kwetsbaarheden in onze systemen weten te vinden, deze snel en gemakkelijk kunnen uitbuiten en zo een voordeel behalen. Voor de verdedigers is het niet zo eenvoudig om AI-agenten in te zetten om hun netwerken te verdedigen, omdat zij ook de veiligheid en veerkracht van de door hen geleverde dienst moeten waarborgen. Een simpele patch toepassen lost het probleem niet op, of kan het zelfs verergeren. De verdediger staat in dit spel dus altijd op achterstand. En AI kan op de lange termijn natuurlijk ook een kans zijn, ook voor de verdediger, want AI kan bijvoorbeeld fabrikanten helpen om hun producten vooraf te screenen en te valideren op kwetsbaarheden voordat ze op de markt komen. Maar op korte termijn speelt het duidelijk vooral in op het offensief. Waar de kritieke kwestie ligt, is dat we deze mogelijkheden allereerst moeten benutten om de gemeenschappelijke publieke goederen in het digitale ecosysteem te beschermen, namelijk de open-source-software. Er zijn miljoenen bibliotheken met open source; dat zijn alle producten of productfabrikanten die serviceproviders gebruiken. Niet alle daarvan worden onderhouden. De ‘orphan libraries’, de bibliotheken die wel worden gebruikt maar niet worden onderhouden, zijn de kritieke. We moeten ons inzetten om die te beveiligen. De Commissie heeft hiervoor een specifiek actieplan opgesteld. We volgen dat plan en coördineren dit samen met de lidstaten om de kritieke open-source-activa binnen de beschikbare tijd te beveiligen. Maar we kunnen niet alles beschermen. Het kost geld en mensen, en dat is precies waar we tekort aan hebben. [11:57:07] Speaker 1 [EN] Dus duidelijk, we moeten daar moeilijke keuzes maken. Maar we doen ons best om ervoor te zorgen dat Europese dienstverleners die deel uitmaken van de publieke administratie beter voorbereid zijn om deze storm te doorstaan. Het tweede punt is natuurlijk de capaciteiten. En ik zal opnieuw het AI-actieplan volgen door te zeggen dat de Commissie heeft voorzien dat er, samen met het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, een testlaboratorium wordt opgezet voor Europese entiteiten, bedrijven en kritieke dienstverleners, zodat zij deze capaciteiten in de toekomst kunnen benutten om hun producten en diensten te testen en ervoor te zorgen dat ze toegang hebben tot deze capaciteiten wanneer dat nodig is. En dan zijn er natuurlijk ook nog kwesties die buiten het actieplan vallen, die meer te maken hebben met industrieel beleid en de capaciteit van Europa om een ecosysteem te creëren waarin Europese ontwikkelaars kunnen instappen en deze soorten capaciteiten in de toekomst kunnen leveren. Dus ik hoop dat ik niet alleen de vraag van mevrouw Niebler heb beantwoord, maar ook die van de geachte heer die net vertrokken is. Nu, wat betreft de vragen van de Voorzitter, heel goed. Ik bedoel, we hebben tijd, dus ik neem even de tijd om er dieper op in te gaan. Allereerst in de cyberveiligheidscommissie is het waar dat we veel platformen, netwerken en gemeenschappen hebben. En cyberveiligheid is geen eenvoudige of, laten we zeggen, rechte weg. Dat komt omdat het zich uitstrekt over veel verschillende sectoren: productiebedrijven, de onderzoekscommunity, opvoeders, enzovoort. We hebben nodig dat de verschillende gemeenschappen hetzelfde spel spelen, wat vanuit ons perspectief het cyberveiligheidsspel is. Dat vereist veel coördinatie en samenwerkingsinspanningen. Het vereist ook een mentaliteit om een cyberveiligheidscultuur op te bouwen rond deze zaken. Ik ben geen groot voorstander van alles uniformeren, want ik denk niet dat dat het antwoord is. Maar ik geloof wel dat het vinden van een gemeenschappelijke visie en een gemeenschappelijke strategie iets is wat zeker helpt. En daar wordt de Uniecyberveiligheidsstrategie natuurlijk erg handig voor. [11:59:26] Speaker 1 [EN] Over de NIS2 en de evaluatie daarvan wil ik niet te veel zeggen. Ik kan slechts één ding onthullen: dat mijn kiezers, namelijk de nationale cyberbeveiligingsautoriteiten, toen de richtlijn was aangenomen, naar mij toe kwamen en vooral klaagden waarom de richtlijn geen verordening is. Dat vond ik best interessant. Maar ik denk dat er een beweging is om manieren te vinden om het EU-kader voor cyberbeveiliging op een veel efficiëntere, uniformere en coherenter manier te implementeren. Is er nu behoefte aan specifieke cyberveiligheidswetgeving bovenop de horizontale laag? Ik twijfel. Ik zal u een paar voorbeelden geven. Is er een verschil tussen een incidentrapportage die plaatsvindt in de energiesector als het gaat om cyberveiligheid, of in een ziekenhuis bijvoorbeeld? Het incident moet op een vergelijkbare manier worden gemeld. De kwetsbaarheid moet op een vergelijkbare manier worden beheerd. Natuurlijk rekening houdend met de verschillende context van de sectoren. De principes van cyberveiligheid veranderen dus niet per sector. De toepassing kan veranderen, maar de principes blijven hetzelfde. Daarom pleiten wij vanuit cyberveiligheidsperspectief voor een horizontale aanpak voor cyberveiligheid, voor een vereenvoudigde uniforme aanpak op het netvlies, over hoe de kernprincipes van cyberveiligheid moeten worden geïmplementeerd, of het nu gaat om incidentrapportage of kwetsbaarheidsbeheer. En de Commissie heeft inderdaad dezelfde aanpak gevolgd met het voorstel voor een enkel toegangspunt binnen de digitale omnibus, bijvoorbeeld. Tot slot de vaardigheden. Welke instrumenten kunnen we bieden? Als ik het antwoord daarop zou weten, zat ik waarschijnlijk niet op deze bank. Ik zou een startup beginnen en die kennis benutten. Want wat we tot nu toe hebben gezien, is dat het inspanningen vereist op verschillende niveaus. Een van de instrumenten die we moeten toepassen, is coördinatie en het begrijpen waar we naartoe willen, zodat verschillende niveaus en verschillende autoriteiten binnen hetzelfde kader of binnen dezelfde visie passende beslissingen kunnen nemen. [12:01:50] Speaker 1 [EN] Wat we tot nu toe hebben gezien, is dat, hoewel er steeds meer kritieke entiteiten in kritieke sectoren zijn, zij ervoor kiezen om in plaats van zelf cybersecurityprofessionals in dienst te nemen, samen te werken met externe cybersecuritydienstverleners om deze diensten voor hen uit te voeren. Maar deze externe cybersecuritydienstverleners hebben wel gespecialiseerde cybersecurityexperts nodig om deze diensten te kunnen leveren. Er is dus behoefte aan meer harmonisatie, wellicht ook aan meer consolidatie, zodat er vergelijkbare niveaus van vertrouwen binnen de markten ontstaan, zodat we verschillende cybersecuritydienstverleners kunnen vertrouwen. We kunnen ook verschillende certificeringssystemen voor vaardigheden en attestaties vertrouwen. Zo kunnen diensten beter grensoverschrijdend worden aangeboden, kan de dienstverlening verbeteren en kan het vertrouwen toenemen. Want opnieuw: geen enkele lidstaat kan dit alleen doen. Geen enkele sector kan dit alleen. Er is een grensoverschrijdende, internationale samenwerking op dit gebied nodig. En vaardigheden zijn eigenlijk het domein waar deze samenwerking plaatsvindt. Als we dus niet weten wat het niveau is van de vaardigheden van een dienstverlener uit een andere lidstaat, dan aarzelt de economie om deze diensten af te nemen. De veerkracht zal daardoor afnemen. Ik zou zeggen: vertrouwenskaders, dat is één van de instrumenten binnen het vaardighedendomein. Gemeenschappelijke attestaties en certificeringssystemen zouden daar wellicht bij kunnen helpen. [12:03:40] Speaker 2 [EN] Bedankt ook voor de overwegingen. Dat zou inderdaad een nieuw debat kunnen openen. Sommige andere collega’s wilden het woord nemen. Ja, alstublieft. Gonçalves, de microfoon is voor u. [12:03:53] Speaker 1 [EN] Dank u, voorzitter, en alle goeds. Dank ook aan de heer Lapassart voor het werk dat ANIS verricht. Ik hoop dat we niet op een startup hoeven te wachten om te bedenken welke tools we in de toekomst nodig zullen hebben voor overheidsinstellingen. En ik denk dat we in deze zaak moeten kijken naar wat er de afgelopen weken in Europa is gebeurd. Dit is iets waarover we in dit Parlement regelmatig spreken. Maar deze hybride verstoringen hebben verschillende landen en lidstaten getroffen. Supermarkten, en ik denk nog belangrijker, bloedbanken zijn onderworpen aan externe manipulatie die tot aanzienlijke voorraadverliezen heeft geleid. En niet te vergeten de schijnbomaanslagen op meerdere vluchten binnen de Europese Unie. Al deze gebeurtenissen bevinden zich in een grijze zone, waarbij schade wordt veroorzaakt zonder de drempel van een conventioneel conflict te overschrijden, en allemaal vereisen ze een serieuze overweging van onze cyberbereidheid. Dit is iets waarover we het afgelopen jaar hebben gesproken over hoe bedrijven zich eigenlijk aan deze scenario's hebben aangepast. Maar ik zou u waarschijnlijk drie vragen willen stellen. Ten eerste, gezien de specifieke kwetsbaarheden, wat zou de hoogste prioriteit en aanbeveling van ANIS zijn om de veerkracht van de Europese Unie te verbeteren? Ten tweede, denkt u dat we te maken hebben met een tekort aan wetgeving, of is het gewoon een kwestie van operationele technologie-implementatie? En ten derde, maar niet in het minst, wat betreft toonaangevende en hoogwaardige cybersecuritydiensten: is Europa vooral afhankelijk van externe aannemers, of is ons ecosysteem voldoende ontwikkeld? Dank u. [12:05:37] Speaker 3 [EN] Dank u wel. Dus ik probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Misschien zijn er verschillende invalshoeken vanwaar je naar hetzelfde probleem kunt kijken. Ik heb Madam Niebler al uitgelegd wat de visie van de agentschap is als het gaat om, weet u, veilig ontwerp en veilig standaardgebruik in producten die op de interne markt circuleren. Een vraag die ik denk dat de Cyberweerbaarheidswet op een eerlijke en duidelijke manier binnen de verantwoordelijkheid van de productfabrikanten plaatst om dit op te lossen. Natuurlijk zijn er gebieden waar overheidsinstanties zoals ANISA kunnen helpen door specifieke richtlijnen voor productfabrikanten op te stellen, hoe kunnen zij ervoor zorgen dat hun producten ook op een veilige manier worden ontworpen. We hebben onlangs een handleiding gepubliceerd voor productfabrikanten, specifiek voor KMO-productfabrikanten, voor productontwerpers die geen beveiligingsdeskundigen zijn, hoe kunnen zij hun producten op de meest veilige manier ontwerpen en deze beveiliging gedurende de hele levenscyclus handhaven. Dus als je deze stappen toepast, en het is niet super ingewikkeld, kun je een redelijk niveau van beveiliging van je producten garanderen. Tenminste redelijk vanuit het oogpunt van zelfcertificering die de Cyberweerbaarheidswet vereist. Nu is dat een cruciaal element, want wij zijn allemaal afhankelijk van de productfabrikanten om daadwerkelijk veilig-ontwerpconcepten te implementeren, niet alleen te zeggen dat we veilig ontwerp leuk vinden, maar het ook in de praktijk uit te voeren. En dit is de sleutel die zal bepalen of de interne markt in de toekomst betrouwbaarder en veerkrachtiger zal zijn of niet. Dus we hebben veel inspanningen geleverd om de productfabrikanten, de Europese productfabrikanten uiteraard eerst, te helpen, maar onze richtlijnen zijn voor iedereen gratis en kunnen wereldwijd worden toegepast. We staan ook klaar om te helpen met technische specificaties, waarbij technische specificatie eigenlijk een soort mini-standaard is. Ook de normalisatie-instanties om ervoor te zorgen dat de normen er zijn, en ik weet dat er nu grote inspanningen worden geleverd om ervoor te zorgen dat alle normen voor het product [12:08:11] Speaker 3 [EN] fabrikanten op tijd worden geleverd. Wanneer de CRA van kracht wordt op 1 december 2027. Er zijn dus dingen die we kunnen doen om hen te helpen, maar uiteindelijk moeten de eigenaren vertrouwen op de fabrikanten, degenen die producten in de markt brengen, onderhouden en verspreiden. En uiteraard is voor ons het kritieke onderdeel software als we het over cybersecurity hebben. Er is dus een digitaal element in het product. Dat wordt bestuurd door software, en die software moet ook op een veilige manier worden ontworpen. Daar speelt de AI opnieuw een rol, en we weten al dat het merendeel van de software, het merendeel van de code die tegenwoordig wordt geschreven, wordt geschreven door AI. De codeontwikkelaars gebruiken dus AI-mogelijkheden om code te schrijven. Ze nemen componenten van anderen over, en het is ook van groot belang dat we weten hoe we AI op een veilige manier kunnen inzetten om veilige code te schrijven. Dat is opnieuw een gebied waar het agentschap kan helpen en waar het richtlijnen heeft opgesteld. Dus ik ben nu een reclamecampagne aan het voeren, maar bekijk echt de ANISA-website als u een codewriter of productfabrikant bent. Wat ontbreekt er, missen we wetgeving of implementatie? Naar mijn mening is de wetgevende en beleidsmatige kaders bij cybersecurity, zoals we ook in de staat van cybersecurity-rapport zien, min of meer compleet. Er zijn geen duidelijke hiaten. Natuurlijk, omdat ecosystemen veranderen en in beweging zijn, moet je af en toe een specifiek element toevoegen. Waar we wel kunnen doen is consolidatie en vereenvoudiging. Ik denk dat ik het niet genoeg kan benadrukken, maar ik geloof echt dat er geen verschillende manieren zijn om een incident of een kwetsbaarheid te melden in vergelijking met de sectoren. Dus we hebben geen 20, 30, 40 verschillende manieren nodig. Er is één eenvoudige manier, en die eenvoudige manier moet werken. En ik zou ook terugverwijzen naar het rapport van de Rekenkamer dat een paar weken geleden is verschenen, waarin stond dat het incidentmeldingskader, het situatiebewustzijnskader, de motor in Europa die is opgezet, veel [12:10:38] Speaker 3 [EN] Zand erin. Dus het kan niet soepel werken. En een deel van dat zand is natuurlijk de verschillende manieren waarop dingen worden geïmplementeerd, de verschillende opvattingen. Dus vereenvoudiging van het wettelijk kader is een zeer belangrijke drijfveer. Ook consolidatie, zodat we beter begrijpen wie verantwoordelijk is, wie ervoor moet zorgen. Maar de hoofdinspanning moet gaan naar de implementatie van wat we al hebben vastgelegd. Ervoor zorgen dat het ook daadwerkelijk effect heeft op de werkvloer. En daar zal ANISA een rol in spelen en ik ben blij dat ik namens een agentschap ook kan bijdragen aan de ondersteuning van de lidstaten bij de uitvoering van het kader, de ondersteuning van de productfabrikanten bij de uitvoering van het wettelijke kader, maar ook de ondersteuning van de kritieke entiteiten en kritieke sectoren onder de NIS2. Zodat zij het wettelijke kader op een efficiënte manier implementeren. Ik heb iets opgeschreven over de laatste, maar ik kan niet schrijven, ik kan mijn eigen handschrift niet eens lezen, dus mijn excuses voor de externe onleesbaarheid. [12:11:41] Speaker 2 [EN] Ja, sorry, cyberbeveiligingsdiensten op de leiding en met een hoge hand als je denkt dat we ons eigen netwerk al hebben ontwikkeld of voornamelijk vertrouwen op een externe aannemer. [12:11:55] Speaker 3 [EN] Dat klopt, er zijn twee manieren om ernaar te kijken. Ik bedoel, het hangt ook af van de diensten, maar ANISA handelt namens de Europese Commissie ook het cyberreservaat. En de manier waarop we de cyberreserve beheren, komt erop neer dat we samenwerken met vertrouwde beheerde cyberbeveiligingsdienstverleners, zodat wanneer lidstaten voelen dat ze ondersteuning nodig hebben om specifieke incidenten te behandelen of om de veerkracht van kritieke entiteiten te vergroten die volgens hun eigen dreigings- en risicobeoordelingen doelwitten zijn, we samenwerken met private dienstverleners zodat zij deze lidstaten kunnen helpen. Nu zijn al deze private dienstverleners met wie we samenwerken Europees eigendom en onder Europees toezicht. Dus we besteden Europees belastinggeld aan Europese bedrijven om Europese bedrijven te helpen. En we hebben niet gezien dat er een significant gat in de markt is, dat er geen voorziening is voor een specifieke dienst met Europese capaciteiten. Dus op basis hiervan kan ik zeggen dat ik geen waarneembaar gat zie op dit specifieke gebied. Natuurlijk weten we dat er misschien andere gebieden zijn waar we ervoor moeten zorgen dat Europa voldoende capaciteiten heeft, of het nu gaat om voldoende rekenkracht om de meest geavanceerde AI-modellen daadwerkelijk te kunnen gebruiken of om ervoor te zorgen dat de modellen zelf in Europa worden ontwikkeld. Dat is een andere laag van diensten waar ANISA zich vooralsnog niet zo mee bemoeit. Maar natuurlijk zetten we nu, via het AI-actieplan, samen met het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een testlaboratorium op dat ons informatie moet geven over de capaciteiten en hoe ver de Europese markt nog moet gaan. [12:13:57] Speaker 1 [EN] Heel erg bedankt. Voor deze interessante uitwisseling van standpunten, als niemand nog iets wil toevoegen, hebben we onze commissie voor de ochtend afgerond en zien we elkaar vanmiddag. Heel erg bedankt. [12:14:16] Speaker 2 [EN] Dank u.